Di chúc là căn cứ pháp lý quan trọng để xác định ý chí của người để lại di sản và phân chia tài sản sau khi họ qua đời. Tuy nhiên, trên thực tế không ít trường hợp người thừa kế cho rằng di chúc được lập trái pháp luật hoặc không phản ánh đúng ý chí của người lập di chúc. Khi đó, việc khởi kiện yêu cầu Tòa án tuyên bố di chúc vô hiệu là một trong những phương thức bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Vậy khi nào được khởi kiện yêu cầu hủy di chúc? Ai có quyền khởi kiện và cần lưu ý những vấn đề pháp lý nào? Hãy cùng tìm hiểu qua bài viết dưới đây.
Khởi kiện yêu cầu hủy di chúc là gì?
Khởi kiện yêu cầu hủy di chúc là việc cá nhân, tổ chức có quyền và lợi ích hợp pháp bị ảnh hưởng yêu cầu Tòa án xem xét tính hợp pháp của di chúc và tuyên bố toàn bộ hoặc một phần di chúc không có hiệu lực nếu có căn cứ theo quy định của pháp luật.
Thực chất, Bộ luật Dân sự năm 2015 không sử dụng thuật ngữ “hủy di chúc” mà Tòa án sẽ xem xét tuyên bố di chúc vô hiệu toàn bộ hoặc vô hiệu một phần nếu di chúc không đáp ứng các điều kiện có hiệu lực theo quy định của pháp luật.
Khi nào được quyền khởi kiện yêu cầu hủy di chúc?
Người có quyền khởi kiện có thể yêu cầu Tòa án xem xét tính hợp pháp của di chúc khi có căn cứ cho rằng di chúc vi phạm các điều kiện có hiệu lực theo Điều 630 Bộ luật Dân sự năm 2015 hoặc có hành vi xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình.
Một số trường hợp phổ biến gồm:
Người lập di chúc không minh mẫn, sáng suốt
Di chúc có thể bị tuyên vô hiệu nếu tại thời điểm lập di chúc, người lập:
– Không nhận thức được hành vi của mình;
– Bị bệnh làm mất khả năng nhận thức;
– Bị hạn chế khả năng làm chủ hành vi.
Trong trường hợp này, Tòa án thường xem xét hồ sơ bệnh án, kết luận giám định, lời khai của người làm chứng và các chứng cứ khác để đánh giá.
Người lập di chúc bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép
Nếu việc lập di chúc không xuất phát từ ý chí tự nguyện mà do bị ép buộc, đe dọa hoặc bị lừa dối thì đây là căn cứ để yêu cầu Tòa án tuyên di chúc vô hiệu.
Nội dung hoặc hình thức di chúc trái quy định của pháp luật
Di chúc có thể bị vô hiệu khi:
– Không đáp ứng điều kiện của di chúc bằng văn bản hoặc di chúc miệng;
– Không có người làm chứng trong trường hợp pháp luật yêu cầu;
– Không được công chứng, chứng thực trong trường hợp bắt buộc;
– Nội dung di chúc vi phạm điều cấm của luật hoặc trái đạo đức xã hội.
Người lập di chúc không có quyền định đoạt tài sản
Nếu tài sản ghi trong di chúc không thuộc quyền sở hữu của người lập di chúc hoặc chỉ thuộc sở hữu chung mà không được các đồng sở hữu đồng ý thì phần định đoạt vượt quá quyền của họ có thể bị tuyên vô hiệu.
Có căn cứ cho rằng di chúc bị giả mạo hoặc bị sửa chữa
Trong nhiều vụ án thừa kế, các bên tranh chấp về chữ ký, chữ viết hoặc nội dung di chúc. Khi có căn cứ nghi ngờ di chúc bị làm giả hoặc bị sửa đổi trái phép, người có quyền lợi liên quan có thể yêu cầu Tòa án trưng cầu giám định để xác minh.
Ai là người có quyền khởi kiện?
Theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, người có quyền khởi kiện là người có quyền và lợi ích hợp pháp bị ảnh hưởng bởi di chúc, chẳng hạn:
– Người thừa kế theo pháp luật;
– Người thừa kế theo di chúc;
– Người có quyền, nghĩa vụ liên quan đến khối di sản;
– Người đại diện hợp pháp của người có quyền khởi kiện theo quy định của pháp luật.
Việc khởi kiện phải chứng minh quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị ảnh hưởng trực tiếp bởi di chúc đang bị tranh chấp.
Thời điểm được khởi kiện yêu cầu hủy di chúc
Thông thường, tranh chấp về hiệu lực của di chúc phát sinh sau khi người lập di chúc qua đời và di chúc được công bố hoặc đưa ra để phân chia di sản.
Khi phát hiện di chúc có dấu hiệu không hợp pháp hoặc quyền thừa kế của mình bị xâm phạm, người có quyền lợi liên quan có thể khởi kiện yêu cầu Tòa án giải quyết.
Đối với các tranh chấp về thừa kế, cần lưu ý các quy định về thời hiệu của Bộ luật Dân sự năm 2015, trong đó có thời hiệu yêu cầu chia di sản, thời hiệu xác nhận hoặc bác bỏ quyền thừa kế và quy định chung về thời hiệu khởi kiện.
Hồ sơ khởi kiện gồm những gì?
Thông thường, hồ sơ khởi kiện bao gồm:
– Đơn khởi kiện theo mẫu;
– Bản sao giấy chứng tử của người để lại di sản;
– Bản sao di chúc đang tranh chấp;
– Giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế;
– Giấy tờ chứng minh quyền sở hữu đối với di sản;
– Chứng cứ chứng minh căn cứ yêu cầu tuyên di chúc vô hiệu (hồ sơ bệnh án, kết luận giám định, tài liệu, hình ảnh, ghi âm,…);
– Các tài liệu, chứng cứ khác có liên quan.
Khi có căn cứ cho rằng di chúc được lập không đúng quy định hoặc xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của mình, người có quyền lợi liên quan có thể khởi kiện yêu cầu Tòa án xem xét và tuyên bố di chúc vô hiệu toàn bộ hoặc một phần.
Để tìm hiểu thêm các quy định khác có liên quan trong lĩnh vực dân sự. Quý khách tham khảo các bài viết khác tại đây.
Hoặc liên hệ với Luật Duy Hưng bằng một trong các hình thức sau để được Tư Vấn Luật Miễn Phí.
Rất hân hạnh được phục vụ Quý khách hàng!
Trân trọng./.
