Trong thực tế, không ít trường hợp một người lập nhiều bản di chúc vào các thời điểm khác nhau. Có người sửa đổi cách phân chia tài sản, có người bổ sung thêm tài sản mới, cũng có trường hợp lập lại toàn bộ di chúc vì hoàn cảnh gia đình thay đổi. Điều này dẫn đến một câu hỏi rất phổ biến: Nếu có nhiều bản di chúc thì bản nào được công nhận và có hiệu lực pháp lý?
Đây là vấn đề thường phát sinh tranh chấp giữa những người thừa kế, đặc biệt khi các bản di chúc có nội dung khác nhau hoặc được lập dưới nhiều hình thức khác nhau như di chúc viết tay, di chúc công chứng, di chúc có người làm chứng.
Trong bài viết dưới đây, Luật Duy Hưng sẽ phân tích các quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015 và những lưu ý thực tiễn để xác định chính xác bản di chúc nào có hiệu lực.
Người lập nhiều bản di chúc có vi phạm pháp luật không?
Pháp luật Việt Nam không giới hạn số lượng di chúc mà một người được quyền lập.
Trong suốt cuộc đời mình, người lập di chúc có thể:
– Sửa đổi một phần nội dung;
– Bổ sung thêm nội dung mới;
– Lập một bản di chúc hoàn toàn mới;
– Hủy bỏ toàn bộ di chúc đã lập.
Điều này xuất phát từ nguyên tắc tôn trọng quyền tự định đoạt tài sản của cá nhân.
Lập nhiều bản di chúc thì bản nào có hiệu lực?
Đây là nội dung được nhiều người quan tâm nhất.
Theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015:
Nếu một người để lại nhiều bản di chúc đối với cùng một tài sản thì bản di chúc được lập sau cùng và hợp pháp sẽ có hiệu lực.
Điều đó có nghĩa, thời điểm lập di chúc và tính hợp pháp của di chúc là hai yếu tố quyết định.
Nói cách khác, một bản di chúc được lập sau nhưng không đáp ứng điều kiện có hiệu lực thì chưa chắc đã được áp dụng.
Điều kiện để bản di chúc sau cùng có hiệu lực
Không phải cứ lập sau là đương nhiên có giá trị pháp lý.
Bản di chúc sau cùng chỉ được công nhận nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định của pháp luật.
Người lập di chúc có đầy đủ năng lực
Tại thời điểm lập di chúc, người để lại tài sản phải:
– Minh mẫn;
– Sáng suốt;
– Làm chủ được hành vi của mình.
Nếu có căn cứ chứng minh người lập di chúc bị bệnh làm mất khả năng nhận thức hoặc bị ép buộc thì di chúc có thể bị tuyên vô hiệu.
Nội dung di chúc không trái pháp luật
Di chúc không được có nội dung:
– Vi phạm điều cấm của luật;
– Trái đạo đức xã hội;
– Định đoạt tài sản không thuộc quyền sở hữu của mình.
Hình thức di chúc hợp pháp
Tùy từng loại di chúc, pháp luật có quy định khác nhau về:
– Chữ ký;
– Người làm chứng;
– Công chứng hoặc chứng thực (nếu có).
Nếu hình thức không đúng quy định thì di chúc có thể không được công nhận.
Nếu các bản di chúc chỉ sửa đổi một phần thì xử lý như thế nào?
Đây là trường hợp khá phổ biến.
Ví dụ:
– Năm 2020, ông A lập di chúc để lại căn nhà cho con trai.
– Năm 2023, ông A lập văn bản bổ sung, chỉ thay đổi người được hưởng chiếc ô tô.
Trong trường hợp này:
– Nội dung liên quan đến ô tô sẽ áp dụng theo văn bản năm 2023.
– Nội dung về căn nhà vẫn áp dụng theo di chúc năm 2020 nếu không có sự mâu thuẫn.
Như vậy, không phải lúc nào bản di chúc sau cũng thay thế toàn bộ bản trước. Việc xác định còn phụ thuộc vào ý chí của người lập di chúc và phạm vi sửa đổi.
Di chúc viết tay lập sau có giá trị hơn di chúc công chứng lập trước không?
Nhiều người cho rằng di chúc công chứng luôn có giá trị cao hơn di chúc viết tay. Đây là quan niệm chưa hoàn toàn chính xác.
Ví dụ:
– Năm 2022, bà B lập di chúc có công chứng.
– Năm 2025, bà B tự viết một bản di chúc khác, đáp ứng đầy đủ điều kiện của Bộ luật Dân sự.
Nếu bản di chúc viết tay năm 2025 được xác định là hợp pháp và thể hiện ý chí thay thế nội dung trước đó thì bản di chúc này vẫn có thể được áp dụng.
Tuy nhiên, trên thực tế, di chúc công chứng thường có giá trị chứng minh cao hơn vì đã được công chứng viên kiểm tra năng lực, ý chí và hình thức tại thời điểm lập. Điều này giúp hạn chế tranh chấp khi có khiếu kiện sau này.
Nếu bản di chúc lập sau bị vô hiệu thì giải quyết thế nào?
Đây là tình huống thường gặp trong các vụ án tranh chấp thừa kế.
Ví dụ:
– Bản di chúc năm 2020 hợp pháp.
– Bản di chúc năm 2024 được lập khi người để lại di sản không còn minh mẫn.
Nếu Tòa án xác định bản di chúc năm 2024 vô hiệu thì không đương nhiên có nghĩa toàn bộ di sản sẽ được chia theo pháp luật.
Tòa án sẽ xem xét:
– Còn hay không còn bản di chúc hợp pháp được lập trước đó;
– Phạm vi vô hiệu của bản di chúc sau;
– Ý chí thực sự của người lập di chúc.
Nếu bản di chúc năm 2020 vẫn hợp pháp và chưa bị thay thế hợp lệ thì bản di chúc này có thể tiếp tục được áp dụng.
Làm thế nào để tránh tranh chấp khi lập nhiều bản di chúc?
Để hạn chế những tranh chấp phát sinh sau này, người lập di chúc nên lưu ý:
– Ghi rõ ngày, tháng, năm lập từng bản di chúc.
– Nếu lập di chúc mới, nên nêu rõ nội dung: “Di chúc này thay thế toàn bộ các bản di chúc đã lập trước đây.”
– Đối với việc chỉ sửa đổi một phần, cần ghi rõ phần nào được sửa đổi và phần nào vẫn giữ nguyên.
– Nếu tài sản có giá trị lớn như quyền sử dụng đất hoặc nhà ở, nên lập di chúc tại tổ chức hành nghề công chứng.
– Lưu giữ di chúc ở nơi an toàn và thông báo cho người thân hoặc người được giao quản lý di chúc biết nơi lưu giữ.
Để tìm hiểu thêm các quy định khác có liên quan trong lĩnh vực dân sự. Quý khách tham khảo các bài viết khác tại đây.
Hoặc liên hệ với Luật Duy Hưng bằng một trong các hình thức sau để được Tư Vấn Luật Miễn Phí.
Rất hân hạnh được phục vụ Quý khách hàng!
Trân trọng./.
