Trong cuộc sống, không phải lúc nào cá nhân hay tổ chức cũng có thể trực tiếp tham gia thực hiện mọi công việc, giao dịch của mình. Khi đó, hợp đồng ủy quyền chính là công cụ pháp lý giúp một chủ thể chuyển giao công việc cho chủ thể khác thực hiện thay, đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của các bên. Vậy hợp đồng ủy quyền (HĐUQ) là gì, có những đặc điểm và quy định pháp lý nào cần lưu ý? Hãy cùng Luật Duy Hưng tìm hiểu chi tiết qua bài viết dưới đây.
Hợp đồng ủy quyền là gì?
Căn cứ Điều 562 Bộ luật Dân sự 2015, HĐUQ là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên được ủy quyền có nghĩa vụ thực hiện công việc nhân danh bên ủy quyền. Bên ủy quyền chỉ phải trả thù lao cho bên được ủy quyền nếu hai bên có thỏa thuận hoặc pháp luật có quy định.
Nói một cách dễ hiểu, ủy quyền là việc một cá nhân hoặc tổ chức (bên ủy quyền) đồng ý cho phép một cá nhân hoặc tổ chức khác (bên được ủy quyền) thay mặt mình thực hiện một công việc, giao dịch hợp pháp nào đó. Người được ủy quyền hành động nhân danh và vì lợi ích của người ủy quyền, còn người ủy quyền vẫn phải chịu trách nhiệm về hậu quả pháp lý phát sinh từ việc ủy quyền đó.
HĐUQ được sử dụng rất phổ biến trong đời sống, xuất hiện trong hầu hết các lĩnh vực: giao dịch dân sự, thương mại, đất đai, ngân hàng, hay trong hoạt động tố tụng (dân sự, hình sự, hành chính…).
Đặc điểm pháp lý của hợp đồng ủy quyền
So với các loại hợp đồng dân sự khác, HĐUQ có một số đặc điểm riêng biệt:
- Là hợp đồng song vụ có tính chất đại diện: Bên được ủy quyền không thực hiện công việc vì lợi ích của chính mình mà nhân danh bên ủy quyền, khác với các hợp đồng gia công hay dịch vụ (nơi các bên nhân danh chính mình để thực hiện công việc vì lợi ích của mình).
- Có thể là hợp đồng có đền bù hoặc không có đền bù: Bên ủy quyền chỉ phải trả thù lao nếu các bên có thỏa thuận hoặc pháp luật quy định; nếu không, hợp đồng ủy quyền được xem là không có đền bù.
- Chủ thể nhận ủy quyền: Trong quan hệ đại diện theo ủy quyền, người nhận ủy quyền phải là cá nhân cụ thể, có năng lực hành vi dân sự phù hợp với công việc được ủy quyền.
- Cần được lập thành văn bản để làm căn cứ pháp lý: Để đảm bảo quyền và nghĩa vụ của các bên được thể hiện rõ ràng, đầy đủ và làm căn cứ giải quyết tranh chấp nếu phát sinh, việc ủy quyền nên được lập bằng văn bản dưới hình thức hợp đồng ủy quyền hoặc giấy ủy quyền.
Phân biệt hợp đồng ủy quyền và giấy ủy quyền
Trên thực tế, nhiều người thường nhầm lẫn giữa HĐUQ và giấy ủy quyền. Tuy cùng phục vụ mục đích ủy quyền, hai văn bản này có bản chất pháp lý khác nhau:
| Tiêu chí | Hợp đồng ủy quyền | Giấy ủy quyền |
| Bản chất | Sự thỏa thuận song phương giữa hai bên | Hành vi pháp lý đơn phương của bên ủy quyền |
| Sự tham gia của bên nhận ủy quyền | Bắt buộc phải có chữ ký, sự đồng ý của cả hai bên | Không bắt buộc có chữ ký của bên nhận ủy quyền |
| Căn cứ pháp lý | Được quy định cụ thể tại Bộ luật Dân sự 2015 | Chưa được quy định thành một chương riêng, áp dụng theo tập quán và các văn bản liên quan |
| Tính ràng buộc | Ràng buộc trách nhiệm rõ ràng giữa hai bên | Mang tính chất thông báo, ủy nhiệm một chiều |
Thời hạn của hợp đồng ủy quyền
Theo Điều 563 Bộ luật Dân sự 2015, thời hạn ủy quyền do các bên tự thỏa thuận hoặc do pháp luật quy định. Trường hợp không có thỏa thuận và pháp luật không có quy định thì hợp đồng ủy quyền có hiệu lực 01 năm, kể từ ngày xác lập việc ủy quyền.
Điều này có nghĩa là các bên hoàn toàn có quyền tự do thỏa thuận thời hạn ủy quyền phù hợp với tính chất công việc — có thể ngắn hạn (vài ngày, vài tháng) hoặc dài hạn, miễn là không trái quy định pháp luật.
Quyền và nghĩa vụ của các bên trong hợp đồng ủy quyền
Nghĩa vụ của bên được ủy quyền (Điều 565 BLDS 2015)
- Thực hiện công việc theo đúng nội dung, phạm vi đã ủy quyền.
- Báo cho bên ủy quyền về việc thực hiện công việc.
- Bảo quản, giữ gìn tài liệu và phương tiện được giao để thực hiện việc ủy quyền.
- Giữ bí mật thông tin mà mình biết được trong khi thực hiện việc ủy quyền.
- Giao lại cho bên ủy quyền tài sản đã nhận và những lợi ích thu được trong khi thực hiện việc ủy quyền, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.
- Bồi thường thiệt hại nếu vi phạm nghĩa vụ dẫn đến thiệt hại cho bên ủy quyền.
Quyền của bên được ủy quyền (Điều 566 BLDS 2015)
- Yêu cầu bên ủy quyền cung cấp thông tin, tài liệu, phương tiện cần thiết để thực hiện công việc.
- Được thanh toán chi phí hợp lý đã bỏ ra để thực hiện công việc ủy quyền.
- Hưởng thù lao nếu có thỏa thuận.
Nghĩa vụ của bên ủy quyền (Điều 567 BLDS 2015)
- Cung cấp thông tin, tài liệu, phương tiện cần thiết để bên được ủy quyền thực hiện công việc.
- Chịu trách nhiệm về cam kết mà bên được ủy quyền thực hiện trong phạm vi ủy quyền.
- Thanh toán chi phí hợp lý mà bên được ủy quyền đã bỏ ra để thực hiện công việc; trả thù lao nếu có thỏa thuận.
Quyền của bên ủy quyền (Điều 568 BLDS 2015)
- Yêu cầu bên được ủy quyền thông báo đầy đủ về tiến trình, kết quả thực hiện công việc.
- Được nhận tài sản, lợi ích thu được từ việc thực hiện ủy quyền, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.
- Đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng theo quy định pháp luật.
Có được ủy quyền lại không?
Theo Điều 564 Bộ luật Dân sự 2015, bên được ủy quyền được ủy quyền lại cho người khác trong các trường hợp sau:
- Có sự đồng ý của bên ủy quyền; hoặc
- Do sự kiện bất khả kháng nếu không áp dụng ủy quyền lại thì mục đích xác lập, thực hiện giao dịch dân sự vì lợi ích của người ủy quyền không thể thực hiện được.
Việc ủy quyền lại không được vượt quá phạm vi ủy quyền ban đầu, đồng thời hình thức của HĐUQ lại phải phù hợp với hình thức ủy quyền ban đầu.
Hợp đồng ủy quyền có bắt buộc phải công chứng không?
Pháp luật hiện hành không có quy định chung bắt buộc mọi HĐUQ đều phải công chứng, chứng thực. Tuy nhiên, đối với một số giao dịch đặc thù liên quan đến bất động sản, tài sản có giá trị lớn hoặc theo yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền khi thực hiện thủ tục hành chính, HĐUQ có thể cần được công chứng hoặc chứng thực để đảm bảo giá trị pháp lý và thuận lợi khi sử dụng.
Vì vậy, để hạn chế rủi ro và tranh chấp phát sinh, các bên nên thực hiện công chứng, chứng thực HĐUQ, đặc biệt đối với các công việc quan trọng như: ủy quyền định đoạt tài sản, ủy quyền tham gia tố tụng, ủy quyền thực hiện thủ tục tại cơ quan nhà nước…
Khi nào hợp đồng ủy quyền chấm dứt?
Theo Điều 569 và Điều 422 Bộ luật Dân sự 2015, hợp đồng ủy quyền chấm dứt trong các trường hợp sau:
- Hợp đồng ủy quyền hết hạn.
- Công việc được ủy quyền đã hoàn thành.
- Bên ủy quyền hoặc bên được ủy quyền đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng theo quy định pháp luật.
- Bên ủy quyền hoặc bên được ủy quyền là cá nhân chết; là pháp nhân chấm dứt tồn tại.
- Bên được ủy quyền không còn đủ điều kiện thực hiện công việc theo thỏa thuận hoặc theo quy định pháp luật.
- Các trường hợp khác do pháp luật quy định hoặc các bên thỏa thuận.
Trên đây là những thông tin pháp lý cơ bản và quan trọng nhất về HĐUQ theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015. Nếu bạn đang có nhu cầu soạn thảo, rà soát HĐUQ hoặc cần tư vấn về các vấn đề pháp lý liên quan, hãy liên hệ ngay với Luật Duy Hưng để được hỗ trợ nhanh chóng và chính xác.
Để tìm hiểu thêm các quy định khác có liên quan trong lĩnh vực dân sự. Quý khách tham khảo các bài viết khác tại đây.
Hoặc liên hệ với Luật Duy Hưng bằng một trong các hình thức sau để được Tư Vấn Luật Miễn Phí.
Rất hân hạnh được phục vụ Quý khách hàng!
Trân trọng./.
