Điều tra hình sự có được ghi âm ghi hình khi hỏi cung bị can không?

Trong quá trình điều tra, truy tố và xét xử các vụ án hình sự, việc ghi âm, ghi hình các hoạt động tố tụng ngày càng được quan tâm nhằm bảo đảm tính minh bạch, khách quan và hạn chế các hành vi bức cung, nhục hình. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ điều tra hình sự có được ghi âm, ghi hình hay không, những trường hợp nào bắt buộc phải thực hiện và giá trị pháp lý của các dữ liệu ghi âm, ghi hình trong vụ án hình sự ra sao.

Điều tra hình sự có được ghi âm, ghi hình không?

Pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam cho phép và trong một số trường hợp bắt buộc phải thực hiện ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh trong quá trình điều tra hình sự, đặc biệt đối với hoạt động hỏi cung bị can.

Việc ghi âm, ghi hình được xem là một trong những biện pháp quan trọng nhằm bảo đảm tính khách quan của hoạt động điều tra, ngăn ngừa các hành vi bức cung, dùng nhục hình, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người tham gia tố tụng.

Căn cứ pháp lý về ghi âm, ghi hình trong điều tra hình sự

Hoạt động ghi âm, ghi hình trong điều tra hình sự hiện nay được quy định tại:

+/ Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025);

+/ Thông tư liên tịch số 03/2018/TTLT-BCA-VKSNDTC-TANDTC-BQP;

+/ Các văn bản hướng dẫn thi hành có liên quan.

Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để các cơ quan tiến hành tố tụng thực hiện việc ghi âm, ghi hình trong quá trình giải quyết vụ án hình sự.

Có bắt buộc ghi âm, ghi hình có âm thanh khi hỏi cung bị can hay không?

Theo khoản 6 Điều 183 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025), việc hỏi cung bị can tại cơ sở giam giữ hoặc tại trụ sở Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra bắt buộc phải được ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh.

Cụ thể:

+/ Hỏi cung bị can tại cơ sở giam giữ: Bắt buộc ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh;

+/ Hỏi cung bị can tại trụ sở cơ quan điều tra: Bắt buộc ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh;

+/ Hỏi cung bị can tại địa điểm khác: Việc ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh được thực hiện theo yêu cầu của bị can hoặc khi cơ quan tiến hành tố tụng xét thấy cần thiết.

Như vậy, không phải mọi trường hợp hỏi cung bị can đều bắt buộc ghi âm, ghi hình. Pháp luật chỉ bắt buộc đối với các trường hợp hỏi cung được thực hiện tại cơ sở giam giữ hoặc trụ sở cơ quan điều tra.

Ý nghĩa của việc ghi âm, ghi hình khi hỏi cung bị can trong giai đoạn điều tra hình sự

Việc ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh trong quá trình hỏi cung bị can không chỉ là yêu cầu về mặt tố tụng mà còn mang ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm quyền con người, nâng cao hiệu quả điều tra và phòng ngừa các vi phạm pháp luật trong hoạt động tư pháp.

Bảo đảm quyền con người và quyền công dân

+/ Bảo vệ quyền được đối xử nhân đạo của bị can trong quá trình tố tụng.

+/ Hạn chế tình trạng bức cung, mớm cung, dùng nhục hình hoặc các hành vi ép buộc bị can khai báo trái ý muốn.

+/ Bảo đảm bị can được thực hiện đầy đủ các quyền theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự.

+/ Tạo cơ sở để bị can chứng minh quyền và lợi ích hợp pháp của mình khi phát sinh khiếu nại hoặc tố cáo về hoạt động điều tra.

Nâng cao tính minh bạch và khách quan của hoạt động điều tra

+/ Ghi nhận toàn bộ diễn biến của buổi hỏi cung một cách trung thực, đầy đủ và liên tục.

+/ Hạn chế việc tranh cãi về nội dung lời khai giữa cơ quan tiến hành tố tụng và bị can.

+/ Giúp cơ quan có thẩm quyền dễ dàng kiểm tra, đối chiếu nội dung biên bản hỏi cung với diễn biến thực tế.

+/ Tăng cường sự giám sát đối với hoạt động của Điều tra viên và những người tiến hành tố tụng.

Phòng ngừa bức cung, nhục hình và các vi phạm tố tụng

+/ Tạo cơ chế kiểm soát hiệu quả đối với hoạt động hỏi cung.

+/ Răn đe và ngăn ngừa các hành vi vi phạm pháp luật của người tiến hành tố tụng.

+/ Giảm nguy cơ xảy ra tình trạng ép cung, mớm cung hoặc làm sai lệch hồ sơ vụ án.

+/ Góp phần xây dựng nền tư pháp công khai, minh bạch và thượng tôn pháp luật.

Hạn chế oan, sai trong giải quyết vụ án hình sự

+/ Giúp cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án có thêm nguồn tài liệu khách quan để đánh giá chứng cứ.

+/ Là căn cứ xác định lời khai của bị can có được đưa ra một cách tự nguyện hay không.

+/ Hỗ trợ phát hiện các sai sót trong quá trình thu thập chứng cứ.

+/ Góp phần bảo vệ người vô tội và tránh tình trạng kết án oan.

Nâng cao hiệu quả công tác điều tra, truy tố và xét xử

+/ Hỗ trợ việc kiểm tra, đối chiếu lời khai giữa các lần hỏi cung.

+/ Giúp làm rõ những mâu thuẫn trong lời khai của bị can hoặc những người tham gia tố tụng khác.

+/ Tạo điều kiện thuận lợi cho Viện kiểm sát thực hiện chức năng kiểm sát hoạt động điều tra.

+/ Hỗ trợ Tòa án đánh giá chứng cứ toàn diện, khách quan khi xét xử vụ án.

Là nguồn tài liệu quan trọng phục vụ giải quyết khiếu nại, tố cáo

+/ Là căn cứ xác minh các phản ánh, khiếu nại hoặc tố cáo liên quan đến hoạt động hỏi cung.

+/ Giúp cơ quan có thẩm quyền xác định có hay không hành vi bức cung, nhục hình hoặc vi phạm thủ tục tố tụng.

+/ Bảo vệ cả người bị hỏi cung và người tiến hành tố tụng trước các khiếu nại, tố cáo không có căn cứ.

+/ Góp phần giải quyết các tranh chấp phát sinh trong quá trình tố tụng một cách khách quan và chính xác.

Góp phần hiện đại hóa hoạt động tư pháp

+/ Ứng dụng công nghệ vào hoạt động điều tra theo xu hướng cải cách tư pháp.

+/ Nâng cao chất lượng quản lý, lưu trữ và khai thác dữ liệu tố tụng.

+/ Tăng cường niềm tin của người dân đối với các cơ quan bảo vệ pháp luật.

+/ Đáp ứng yêu cầu xây dựng nền tư pháp chuyên nghiệp, hiện đại và minh bạch.

Những hành vi bị nghiêm cấm khi ghi âm, ghi hình có âm thanh

Theo Điều 4 Thông tư liên tịch số 03/2018/TTLT-BCA-VKSNDTC-TANDTC-BQP, các hành vi sau đây bị nghiêm cấm:

+/ Tự ý chỉnh sửa, cắt ghép, làm giả dữ liệu ghi âm, ghi hình;

+/ Hủy trái phép, làm sai lệch, làm hư hỏng hoặc làm thất lạc dữ liệu ghi âm, ghi hình;

+/ Sao chép, phát tán hoặc sử dụng dữ liệu ghi âm, ghi hình trái quy định;

+/ Làm lộ bí mật điều tra hoặc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân;

+/ Phá hủy hoặc cố ý làm hư hỏng thiết bị ghi âm, ghi hình;

+/ Sử dụng thiết bị ghi âm, ghi hình không đúng mục đích.

Người có hành vi vi phạm tùy theo tính chất, mức độ có thể bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật

Giá trị pháp lý của dữ liệu ghi âm, ghi hình

Dữ liệu ghi âm, ghi hình có âm thanh được thu thập trong quá trình hỏi cung bị can theo đúng trình tự, thủ tục do pháp luật quy định có giá trị pháp lý quan trọng trong hoạt động tố tụng hình sự. Đây là nguồn tài liệu khách quan phản ánh toàn bộ diễn biến của buổi hỏi cung, từ nội dung câu hỏi của Điều tra viên, Kiểm sát viên đến lời trình bày và thái độ khai báo của bị can. Thông qua dữ liệu ghi âm, ghi hình, cơ quan tiến hành tố tụng có cơ sở để kiểm tra tính hợp pháp của hoạt động hỏi cung, đối chiếu với nội dung biên bản và đánh giá tính chính xác, khách quan của lời khai.

Đồng thời, dữ liệu này còn là căn cứ quan trọng để xem xét, giải quyết các khiếu nại, tố cáo liên quan đến hành vi bức cung, nhục hình, mớm cung hoặc các vi phạm tố tụng khác. Trong trường hợp phát sinh tranh chấp về nội dung lời khai, dữ liệu ghi âm, ghi hình có thể được sử dụng để xác minh sự thật khách quan của vụ án, góp phần bảo đảm việc điều tra, truy tố và xét xử được thực hiện đúng pháp luật. Có thể thấy, việc ghi âm, ghi hình không chỉ nâng cao tính minh bạch trong hoạt động điều tra mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa oan, sai, bảo vệ quyền con người và tăng cường hiệu quả của công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm.

Đây được xem là nguồn tài liệu quan trọng góp phần nâng cao chất lượng điều tra, truy tố và xét xử.

Theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, hoạt động điều tra hình sự được phép thực hiện ghi âm, ghi hình và trong nhiều trường hợp bắt buộc phải ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh, đặc biệt đối với việc hỏi cung bị can tại cơ sở giam giữ hoặc trụ sở cơ quan điều tra. Bên cạnh việc ghi âm, ghi hình, mỗi lần hỏi cung bị can đều phải được lập biên bản theo đúng trình tự, thủ tục luật định.

Những quy định này thể hiện sự tiến bộ của pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam trong việc bảo vệ quyền con người, nâng cao tính minh bạch của hoạt động điều tra và hạn chế tối đa các trường hợp oan, sai trong quá trình giải quyết vụ án hình sự.