Việc giảm thiểu án tử hình là bước đi tất yếu trong tiến trình cải cách tư pháp và hội nhập quốc tế của Việt Nam. Với việc thông qua các nội dung sửa đổi mới, quy định bỏ hình phạt tử hình từ kinh tế đến an ninh quốc gia. Đây là nỗ lực nhằm cân bằng giữa yêu cầu đấu tranh phòng chống tội phạm và quyền con người. Dưới đây là thông tin chi tiết về các nhóm tội sẽ được bỏ hình phạt tử hình và điều khoản chuyển tiếp quan trọng cho người đang thi hành án.
Danh sách 8 tội danh bỏ hình phạt tử hình từ 01/07/2025
Theo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự có hiệu lực từ ngày 01/07/2025, Việt Nam chính thức bỏ hình phạt tử hình đối với 8 tội danh sau:
+/ Tội hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân (Điều 109 BLHS)
+/ Tội phá hoại cơ sở vật chất – kỹ thuật của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (Điều 114 BLHS)
+/ Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh (Điều 194 BLHS)
+/ Tội phá hoại hòa bình, gây chiến tranh xâm lược (Điều 421 BLHS)
+/ Tội gián điệp (Điều 110 BLHS)
+/ Tội vận chuyển trái phép chất ma túy (Điều 250 BLHS)
+/ Tội tham ô tài sản (Điều 353 BLHS)
+/ Tội nhận hối lộ (Điều 354 BLHS).
Việc giảm bớt các tội danh có án tử hình cho thấy sự nhân văn trong pháp luật Việt Nam, phù hợp với xu thế hội nhập và các cam kết quốc tế, đồng thời vẫn đảm bảo tính răn đe thông qua các hình phạt nghiêm khắc khác như tù chung thân.
Đối với người đã bị tuyên án tử hình
Theo quy định chuyển tiếp của Luật sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự có hiệu lực từ ngày 01/07/2025, đối với những người đã bị tuyên án tử hình trước thời điểm luật có hiệu lực thì việc xử lý được chia thành các trường hợp sau:
+/ Nếu người bị kết án tử hình thuộc một trong 8 tội danh đã được bãi bỏ hình phạt tử hình và đến ngày 01/07/2025 vẫn chưa thi hành án, thì hình phạt tử hình sẽ không được tiếp tục thi hành nữa.
+/ Trong trường hợp này, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao sẽ quyết định chuyển hình phạt tử hình thành tù chung thân.
Quy định này có ý nghĩa rất lớn về mặt nhân đạo và bảo đảm sự thống nhất trong áp dụng pháp luật. Bởi khi Nhà nước xác định một tội danh không còn cần thiết áp dụng hình phạt tử hình nữa thì những người đã bị kết án nhưng chưa thi hành án cũng được hưởng chính sách hình sự mới có lợi hơn.
Ví dụ: Một người bị tuyên án tử hình về tội tham ô tài sản vào năm 2024. Đến ngày 01/07/2025, bản án chưa được thi hành. Do tội tham ô tài sản đã bị bỏ hình phạt tử hình từ thời điểm này nên người đó sẽ được chuyển xuống hình phạt tù chung thân thay vì bị thi hành án tử hình.
Quy định chuyển tiếp này còn thể hiện nguyên tắc áp dụng pháp luật hình sự có lợi cho người phạm tội theo Bộ luật Hình sự Việt Nam. Nghĩa là khi pháp luật mới quy định nhẹ hơn thì người phạm tội, kể cả người đã bị xét xử, vẫn có thể được áp dụng quy định mới nếu có lợi cho họ.
Các tội vẫn giữ hình phạt tử hình
Sau khi loại bỏ 8 tội danh nêu trên, hiện nay (tính từ sau 01/07/2025), Bộ luật Hình sự chỉ còn áp dụng hình phạt tử hình đối với khoảng 10 tội danh đặc biệt nghiêm trọng, bao gồm:
+/ Tội phản bội Tổ quốc (Điều 108)
+/ Tội bạo loạn (Điều 112)
+/ Tội khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân (Điều 113)
+/ Tội giết người (Điều 123)
+/ Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi (Điều 142)
+/ Tội sản xuất trái phép chất ma túy (Điều 248)
+/ Tội mua bán trái phép chất ma túy (Điều 251)
+/ Tội khủng bố (Điều 299)
+/ Tội chống loài người (Điều 422)
+/ Tội phạm chiến tranh (Điều 423)
Ý nghĩa của việc bỏ hình phạt tử hình ở 8 tội danh
Án tử hình là hình phạt nghiêm khắc nhất trong hệ thống hình phạt được quy định tại Bộ luật Hình sự 2015. Việc duy trì hình phạt này trong pháp luật Việt Nam mang nhiều ý nghĩa quan trọng cả về mặt pháp lý lẫn xã hội.
– Thể hiện tính nghiêm minh của pháp luật:
Án tử hình được áp dụng đối với những tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, gây nguy hại lớn cho xã hội như giết người, tham nhũng quy mô lớn hoặc tội phạm ma túy. Việc áp dụng hình phạt cao nhất này thể hiện sự nghiêm khắc và kiên quyết của Nhà nước trong việc xử lý tội phạm, qua đó củng cố niềm tin của người dân vào pháp luật.
– Tác dụng răn đe, phòng ngừa tội phạm:
Một trong những ý nghĩa quan trọng của án tử hình là răn đe mạnh mẽ đối với những người có ý định thực hiện hành vi phạm tội đặc biệt nghiêm trọng. Sự tồn tại của hình phạt này góp phần:
+/ Ngăn chặn tội phạm từ sớm
+/ Giảm thiểu các hành vi nguy hiểm cho xã hội
+/ Bảo vệ trật tự, an toàn xã hội
– Bảo vệ lợi ích của Nhà nước và xã hội:
Án tử hình giúp loại bỏ vĩnh viễn khỏi xã hội những đối tượng đặc biệt nguy hiểm, không còn khả năng cải tạo hoặc có nguy cơ tái phạm rất cao.
Qua đó, pháp luật hướng tới việc bảo vệ:
+/ An ninh quốc gia;
+/ Trật tự xã hội;
+/ Quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.
– Góp phần bảo đảm công bằng xã hội:
Việc áp dụng án tử hình trong những trường hợp đặc biệt nghiêm trọng còn mang ý nghĩa đáp ứng yêu cầu công lý, nhất là đối với những hành vi gây hậu quả đặc biệt lớn (ví dụ: tước đoạt tính mạng con người,…)
– Thể hiện sự cân bằng giữa trừng trị và nhân đạo:
Mặc dù là hình phạt nghiêm khắc nhất, nhưng pháp luật Việt Nam vẫn đặt ra nhiều cơ chế hạn chế áp dụng và mở ra khả năng giảm nhẹ trong một số trường hợp, thể hiện chính sách nhân đạo và tôn trọng quyền con người theo Hiến pháp 2013.
Đồng thời, xu hướng sửa đổi pháp luật gần đây cho thấy Việt Nam đang thu hẹp dần phạm vi áp dụng án tử hình, phù hợp với xu hướng chung của thế giới.
Để tìm hiểu thêm các quy định khác có liên quan trong lĩnh vực hình sự, Quý khách tham khảo các bài viết khác tại đây.
Hoặc liên hệ với Luật Duy Hưng bằng một trong các hình thức sau để được Tư Vấn Luật Miễn Phí.
Rất hân hạnh được phục vụ Quý khách hàng!
Trân trọng./.
