Phạm tội chưa đạt là gì?
Phạm tội chưa đạt là gì? Có thể hiểu phạm tội chưa đạt là trường hợp người phạm tội đã bắt đầu thực hiện hành vi phạm tội trên thực tế nhưng chưa hoàn thành tội phạm hoặc chưa gây ra hậu quả mong muốn do nguyên nhân khách quan ngoài ý chí của họ.
Căn cứ Điều 15 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) quy định:
“Phạm tội chưa đạt là cố ý thực hiện tội phạm nhưng không thực hiện được đến cùng vì những nguyên nhân ngoài ý muốn của người phạm tội.
Người phạm tội chưa đạt phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm chưa đạt”.
Ví dụ:
+/ A dùng dao đâm B với mục đích tước đoạt tính mạng, tuy nhiên B được đưa đi cấp cứu kịp thời nên không tử vong.
+/ Đối tượng đột nhập vào nhà người khác để trộm cắp tài sản nhưng bị phát hiện và bắt giữ trước khi lấy được tài sản.
Các dấu hiệu pháp lý của phạm tội chưa đạt
– Về mặt khách quan, phạm tội chưa đạt có ba dấu hiệu cơ bản sau:
Thứ nhất, người phạm tội đã bắt đầu thực hiện hành vi phạm tội
Người phạm tội đã chuyển từ giai đoạn chuẩn bị sang trực tiếp thực hiện hành vi phạm tội. Điều này được thể hiện ở hai trường hợp bắt đầu thực hiện hành vi khách quan được mô tả trong cấu thành tội phạm hoặc bắt đầu thực hiện hành vi liền trước hành vi khách quan.
Ở giai đoạn này, khách thể của tội phạm đã bị xâm phạm trực tiếp. Đây cũng là dấu hiệu quan trọng để phân biệt giữa phạm tội chưa đạt và chuẩn bị phạm tội.
Thứ hai, người phạm tội không thực hiện được tội phạm đến cùng
Việc không thực hiện được đến cùng có thể xảy ra trong nhiều trường hợp khác nhau:
+/ Người phạm tội mới thực hiện hành vi liền trước hành vi khách quan;
+/ Người phạm tội đã thực hiện hành vi khách quan nhưng chưa thực hiện hết toàn bộ hành vi cần thiết;
+/ Người phạm tội đã thực hiện đầy đủ hành vi khách quan nhưng hậu quả mong muốn không xảy ra hoặc xảy ra không đúng như ý định.
Ví dụ, đối với tội hiếp dâm, hành vi phạm tội thường bao gồm hai hành vi là dùng vũ lực và giao cấu. Nếu người phạm tội mới dùng vũ lực nhưng chưa thực hiện được hành vi giao cấu thì vẫn được xác định là phạm tội chưa đạt.
Hoặc trường hợp A dùng súng bắn B nhằm tước đoạt tính mạng nhưng bắn không trúng hoặc bắn trúng nhưng B không chết thì A vẫn bị xác định là phạm tội giết người chưa đạt.
Cần lưu ý rằng phạm tội chưa đạt vẫn được xác định ngay cả khi hậu quả khác đã xảy ra nhưng không phải hậu quả mà người phạm tội mong muốn. Chẳng hạn, A có ý định giết B nhưng chỉ gây thương tích cho B. Trong trường hợp này, A vẫn bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội giết người chưa đạt chứ không phải tội cố ý gây thương tích đã hoàn thành.
Tương tự, trường hợp người phạm tội có ý định chiếm đoạt số tài sản lớn nhưng mới lấy được một phần nhỏ trước khi bị bắt thì vẫn có thể bị xử lý về tội trộm cắp tài sản chưa đạt theo khung hình phạt tương ứng với giá trị tài sản mà họ hướng tới chiếm đoạt. Việc xác định như vậy nhằm phản ánh đầy đủ tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội cũng như ý thức chủ quan của người thực hiện hành vi.
Thứ ba, việc tội phạm không hoàn thành do nguyên nhân khách quan ngoài ý muốn của người phạm tội
Người phạm tội không tự ý dừng việc phạm tội mà bị cản trở bởi các yếu tố khách quan như:
+/ Bị phát hiện và ngăn chặn;
+/ Nạn nhân chống trả quyết liệt;
+/ Công cụ, phương tiện phạm tội không hoạt động;
+/ Hoàn cảnh khách quan thay đổi như thời tiết, địa điểm hoặc sự xuất hiện của người khác.
Ví dụ, A có ý định vào nhà B để giết người, cướp tài sản nhưng do nhà B có nhiều khách nên A không thể thực hiện hành vi và bỏ về. Trong trường hợp này, việc nhà B đông người là nguyên nhân khách quan khiến tội phạm không thực hiện được đến cùng.
– Về mặt chủ quan của phạm tội chưa đạt
Về mặt chủ quan, người phạm tội nhận thức rõ hành vi của mình là nguy hiểm cho xã hội, thấy trước hậu quả có thể xảy ra và mong muốn hậu quả đó xảy ra. Tuy nhiên, hậu quả cuối cùng lại không xảy ra như ý muốn của họ do các nguyên nhân khách quan. Lỗi trong phạm tội chưa đạt luôn là lỗi cố ý. Trong lý luận và thực tiễn xét xử, phạm tội chưa đạt thường được chia thành hai loại:
+/ Phạm tội chưa đạt chưa hoàn thành
Đây là trường hợp người phạm tội chưa thực hiện hết các hành vi mà họ cho là cần thiết để gây ra hậu quả phạm tội do bị ngăn cản bởi nguyên nhân khách quan.
Ví dụ, người phạm tội đột nhập vào nhà để trộm cắp tài sản nhưng chưa kịp lấy tài sản thì bị phát hiện và bắt giữ.
+/ Phạm tội chưa đạt đã hoàn thành
Đây là trường hợp người phạm tội đã thực hiện đầy đủ các hành vi mà họ cho là cần thiết để gây ra hậu quả nhưng hậu quả vẫn không xảy ra vì nguyên nhân khách quan.
Ví dụ, người phạm tội dùng súng bắn nạn nhân nhằm tước đoạt tính mạng nhưng nạn nhân được cấp cứu kịp thời nên không chết.
Ngoài ra, còn có trường hợp phạm tội chưa đạt vô hiệu. Đây là trường hợp việc không đạt được mục đích phạm tội xuất phát từ công cụ, phương tiện hoặc đối tượng tác động không phù hợp.
Ví dụ:
+/ Dùng súng để cướp nhưng súng hết đạn;
+/ Mở két sắt để lấy vàng nhưng bên trong không còn vàng.
Quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt
Điều 57 Bộ luật Hình sự năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017 quy định về việc quyết định hình phạt đối với trường hợp chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt. Theo đó, đối với các trường hợp này, hình phạt được xác định căn cứ vào điều luật tương ứng của tội phạm cụ thể, đồng thời xem xét tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi, mức độ thực hiện ý định phạm tội cũng như các nguyên nhân khiến tội phạm không thực hiện được đến cùng.
Điều 57. Quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt
1. Đối với hành vi chuẩn bị phạm tội và hành vi phạm tội chưa đạt, hình phạt được quyết định theo các điều của Bộ luật này về các tội phạm tương ứng tùy theo tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi, mức độ thực hiện ý định phạm tội và những tình tiết khác khiến cho tội phạm không thực hiện được đến cùng.
2. Đối với trường hợp chuẩn bị phạm tội, hình phạt được quyết định trong phạm vi khung hình phạt được quy định trong các điều luật cụ thể.
3. Đối với trường hợp phạm tội chưa đạt, nếu điều luật được áp dụng có quy định hình phạt cao nhất là tù chung thân hoặc tử hình thì áp dụng hình phạt tù không quá 20 năm; nếu là tù có thời hạn thì mức hình phạt không quá ba phần tư mức phạt tù mà điều luật quy định.
Tóm lại, “Phạm tội chưa đạt là gì” là vấn đề pháp lý quan trọng được quy định trong Bộ luật Hình sự nhằm xử lý trường hợp người phạm tội đã cố ý thực hiện hành vi phạm tội nhưng không thực hiện được đến cùng do những nguyên nhân ngoài ý muốn. Mặc dù hậu quả cuối cùng chưa xảy ra hoặc chưa đạt được mục đích phạm tội như mong muốn, người phạm tội vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự tương ứng với tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi đã thực hiện. Việc quy định trách nhiệm hình sự đối với phạm tội chưa đạt không chỉ góp phần bảo đảm tính công bằng, nghiêm minh của pháp luật mà còn thể hiện chính sách nhân đạo khi áp dụng mức hình phạt nhẹ hơn so với trường hợp tội phạm hoàn thành. Hiểu rõ “Phạm tội chưa đạt là gì” sẽ giúp cá nhân, tổ chức nâng cao nhận thức pháp luật, phòng ngừa vi phạm và bảo vệ tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của mình trong thực tiễn đời sống xã hội.
Để tìm hiểu thêm các quy định khác có liên quan trong lĩnh vực hình sự, Quý khách tham khảo các bài viết khác tại đây.
Hoặc liên hệ với Luật Duy Hưng bằng một trong các hình thức sau để được Tư Vấn Luật Miễn Phí.
Rất hân hạnh được phục vụ Quý khách hàng!
Trân trọng./.
