Trong thực tế, khi đang có khoản nợ lớn hoặc bị chủ nợ yêu cầu thanh toán, không ít người tìm cách chuyển nhượng nhà đất, ô tô hoặc tài sản có giá trị cho người thân, bạn bè nhằm tránh việc tài sản bị kê biên hoặc xử lý để trả nợ. Tuy nhiên, nhiều giao dịch chỉ được lập trên giấy tờ mà không có việc mua bán thực sự. Đây thường được gọi là mua bán giả cách.
Vậy mua bán giả cách để trốn nợ có vô hiệu không? Người cho vay có quyền yêu cầu Tòa án hủy giao dịch này hay không?
Mua bán giả cách là gì?
Theo Điều 124 Bộ luật Dân sự 2015, giao dịch dân sự giả tạo là giao dịch được các bên xác lập nhằm che giấu một giao dịch khác hoặc nhằm trốn tránh nghĩa vụ với người thứ ba.
Nói cách khác, các bên chỉ lập hợp đồng trên hình thức nhưng không có ý chí chuyển quyền sở hữu hoặc không có việc thanh toán thực tế. Mục đích của giao dịch là tạo ra “vỏ bọc” pháp lý để người khác tin rằng tài sản đã được chuyển nhượng.
Mua bán giả cách để trốn nợ có bị vô hiệu không?
Nếu chứng minh được việc chuyển nhượng chỉ nhằm trốn tránh nghĩa vụ trả nợ đối với chủ nợ thì giao dịch có thể bị Tòa án tuyên vô hiệu theo Điều 124 Bộ luật Dân sự 2015.
Việc tuyên vô hiệu không phụ thuộc vào việc hợp đồng đã được công chứng hay đã đăng ký sang tên hay chưa. Nếu bản chất giao dịch là giả tạo thì hình thức hợp pháp cũng không làm cho giao dịch trở nên hợp pháp.
Chủ nợ phải chứng minh những gì?
Để yêu cầu Tòa án tuyên giao dịch vô hiệu, chủ nợ cần cung cấp các chứng cứ thể hiện giao dịch không phải là việc mua bán thực sự, chẳng hạn:
– Người bán vẫn tiếp tục quản lý, sử dụng tài sản sau khi chuyển nhượng.
– Không có chứng cứ về việc thanh toán tiền mua bán.
– Giá chuyển nhượng thấp bất thường so với giá thị trường.
– Người mua là người thân thích hoặc có quan hệ đặc biệt với người bán.
– Việc chuyển nhượng diễn ra ngay sau khi phát sinh khoản nợ hoặc khi có tranh chấp.
– Người mua không thực hiện quyền của chủ sở hữu đối với tài sản.
Tòa án sẽ đánh giá tổng thể các chứng cứ để xác định giao dịch có phải là giả tạo hay không.
Hợp đồng đã công chứng có bị vô hiệu không?
Công chứng chỉ xác nhận các bên đã ký kết hợp đồng theo đúng trình tự, thủ tục và tại thời điểm công chứng có đủ điều kiện về hình thức. Công chứng không chứng minh rằng việc mua bán là có thật.
Nếu sau này chứng minh được các bên không thanh toán tiền, không có ý chí chuyển nhượng thực sự hoặc việc chuyển nhượng chỉ nhằm trốn tránh nghĩa vụ với chủ nợ thì hợp đồng vẫn có thể bị tuyên vô hiệu.
Hậu quả pháp lý khi giao dịch bị tuyên vô hiệu
Theo Điều 131 Bộ luật Dân sự 2015, khi giao dịch bị tuyên vô hiệu:
– Giao dịch không làm phát sinh quyền và nghĩa vụ của các bên kể từ thời điểm xác lập.
– Các bên phải hoàn trả cho nhau những gì đã nhận.
– Nếu không thể hoàn trả bằng hiện vật thì phải hoàn trả bằng tiền.
– Bên có lỗi gây thiệt hại phải bồi thường theo quy định pháp luật.
Sau khi giao dịch bị hủy bỏ, tài sản có thể được xác định vẫn thuộc sở hữu của người mắc nợ và được sử dụng để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ trả nợ theo quy định của pháp luật.
Chủ nợ cần làm gì khi phát hiện con nợ tẩu tán tài sản?
Nếu phát hiện người vay có dấu hiệu chuyển nhượng tài sản nhằm trốn tránh nghĩa vụ, chủ nợ nên:
– Thu thập tài liệu về khoản nợ và nghĩa vụ thanh toán.
– Thu thập chứng cứ chứng minh việc mua bán là giả tạo.
– Khởi kiện yêu cầu Tòa án tuyên giao dịch dân sự vô hiệu.
– Đề nghị Tòa án áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời (nếu đủ điều kiện) để ngăn chặn việc tiếp tục chuyển dịch tài sản trong quá trình giải quyết vụ án.
Việc thực hiện sớm các biện pháp pháp lý sẽ giúp hạn chế nguy cơ tài sản tiếp tục bị chuyển nhượng cho nhiều người khác, gây khó khăn cho quá trình thi hành án.
Để tìm hiểu thêm các quy định khác có liên quan trong lĩnh vực dân sự. Quý khách tham khảo các bài viết khác tại đây.
Hoặc liên hệ với Luật Duy Hưng bằng một trong các hình thức sau để được Tư Vấn Luật Miễn Phí.
Rất hân hạnh được phục vụ Quý khách hàng!
Trân trọng./.
