Người dưới 18 tuổi phạm tội bị xử lý như thế nào theo luật mới nhất?

Pháp luật Việt Nam xử lý người dưới 18 tuổi phạm tội theo hướng nhân đạo, lấy giáo dục và bảo vệ là chủ yếu, hạn chế tối đa việc áp dụng hình phạt tù. Thông qua các nguyên tắc và biện pháp xử lý chuyển hướng, pháp luật hướng tới giúp người chưa thành niên sửa chữa sai lầm, tái hòa nhập cộng đồng và phát triển lành mạnh.

Nguyên tắc xử lý người dưới 18 tuổi phạm tội.

– Bảo đảm lợi ích tốt nhất của người dưới 18 tuổi.

Trong mọi quyết định xử lý người dưới 18 tuổi phạm tội, cơ quan tiến hành tố tụng phải đặt lợi ích tốt nhất của người chưa thành niên lên hàng đầu. Việc xử lý phải hướng đến việc giúp họ nhận thức được sai lầm, sửa chữa hành vi, tránh tái phạm và phát triển toàn diện.

Nguyên tắc này thể hiện rõ quan điểm nhân đạo của Nhà nước, coi người dưới 18 tuổi là đối tượng cần được bảo vệ, giáo dục hơn là trừng phạt.

– Nguyên tắc lấy giáo dục, giúp đỡ là chủ yếu.

Pháp luật hình sự xác định rõ: việc xử lý người dưới 18 tuổi phạm tội chủ yếu nhằm giáo dục, giúp đỡ họ sửa chữa sai lầm. Hình phạt chỉ được áp dụng khi thật sự cần thiết và không còn biện pháp nào khác hiệu quả hơn. Việc áp dụng hình phạt tù đối với người dưới 18 tuổi chỉ nên coi là biện pháp sau cùng.

– Nguyên tắc hạn chế áp dụng hình phạt tù.

Hình phạt tù có thể gây ra những tác động tiêu cực nghiêm trọng đối với sự phát triển nhân cách của người chưa thành niên. Vì vậy, pháp luật quy định:

+/ Không áp dụng hình phạt tù chung thân, tử hình đối với người dưới 18 tuổi;

+/ Hạn chế tối đa việc áp dụng hình phạt tù có thời hạn;

+/ Khi buộc phải áp dụng, mức hình phạt tù cũng được giảm nhẹ đáng kể so với người đã thành niên.

Nguyên tắc này nhằm tránh việc “Áp dụng hình phạt quá nghiêm khắc” đối với người chưa thành niên.

– Nguyên tắc xử lý phù hợp với độ tuổi, mức độ nhận thức và nguyên nhân phạm tội.

Việc xử lý người dưới 18 tuổi phạm tội phải căn cứ vào: Độ tuổi cụ thể; Mức độ phát triển về thể chất, tinh thần; Khả năng nhận thức và điều khiển hành vi; Nguyên nhân, điều kiện dẫn đến hành vi phạm tội.

Trên cơ sở đó, Tòa án sẽ cá thể hóa trách nhiệm hình sự, đảm bảo mỗi quyết định xử lý đều phù hợp với từng trường hợp cụ thể, tránh máy móc, cứng nhắc.

– Nguyên tắc bảo đảm sự tham gia của gia đình, nhà trường và xã hội.

Gia đình, nhà trường và các tổ chức xã hội đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc giáo dục, cải tạo người dưới 18 tuổi phạm tội. Căn cứ Điều 7 Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) quy định đối với việc tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm, khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử liên quan đến người chưa thành niên thì còn phải thực hiện theo quy định của Luật Tư pháp người chưa thành niên.

– Nguyên tắc tôn trọng danh dự, nhân phẩm và đời sống riêng tư.

Trong suốt quá trình xử lý, danh dự, nhân phẩm và đời sống riêng tư của người dưới 18 tuổi phải được tôn trọng và bảo vệ. Việc công khai thông tin cá nhân, hình ảnh, lý lịch của họ bị hạn chế nghiêm ngặt nhằm tránh gây tổn hại lâu dài đến tương lai của người chưa thành niên.

Biện pháp xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi

Biện pháp xử lý chuyển hướng là biện pháp giám sát, giáo dục, phòng ngừa áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội, bao gồm các biện pháp xử lý chuyển hướng tại cộng đồng và biện pháp giáo dục tại trường giáo dưỡng. Căn cứ Điều 36 Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) quy định các biện pháp xử lý chuyển hướng gồm:

1. Khiển trách.

2. Xin lỗi bị hại.

3. Bồi thường thiệt hại.

4. Giáo dục tại xã, phường, thị trấn.

5. Quản thúc tại gia đình.

6. Hạn chế khung giờ đi lại.

7. Cấm tiếp xúc với người có nguy cơ dẫn đến người chưa thành niên phạm tội mới.

8. Cấm đến địa điểm có nguy cơ dẫn đến người chưa thành niên phạm tội mới.

9. Tham gia chương trình học tập, dạy nghề.

10. Tham gia điều trị hoặc tư vấn tâm lý.

11. Thực hiện công việc phục vụ cộng đồng.

12. Giáo dục tại trường giáo dưỡng”.

Như vậy, có thể thấy pháp luật Việt Nam xây dựng một cơ chế xử lý riêng biệt, tiến bộ và nhân đạo đối với người dưới 18 tuổi phạm tội, dựa trên quan điểm lấy giáo dục, giúp đỡ và bảo vệ làm trung tâm, thay vì trừng phạt thuần túy. Các nguyên tắc xử lý không chỉ bảo đảm lợi ích tốt nhất cho người chưa thành niên mà còn hướng tới mục tiêu phòng ngừa tái phạm, tạo điều kiện để họ sửa chữa sai lầm, tái hòa nhập cộng đồng và phát triển lành mạnh.

Việc hạn chế áp dụng hình phạt tù, cá thể hóa trách nhiệm hình sự theo độ tuổi, mức độ nhận thức và nguyên nhân phạm tội, cùng với sự tham gia của gia đình, nhà trường và xã hội đã thể hiện rõ tính nhân văn và định hướng lâu dài của chính sách hình sự Việt Nam. Đặc biệt, các biện pháp xử lý chuyển hướng là công cụ pháp lý quan trọng, góp phần giảm thiểu tác động tiêu cực của tố tụng hình sự, đồng thời nâng cao hiệu quả giáo dục, phòng ngừa đối với người chưa thành niên.

Hiện nay, hệ thống quy định về xử lý người dưới 18 tuổi phạm tội không chỉ nhằm giải quyết hành vi vi phạm pháp luật trước mắt, mà còn hướng đến việc bảo vệ tương lai của các em và lợi ích bền vững của xã hội, phù hợp với xu hướng tư pháp tiến bộ và các chuẩn mực quốc tế về quyền trẻ em.

---

Để tìm hiểu thêm các quy định khác có liên quan trong lĩnh vực hình sự, Quý khách tham khảo các bài viết khác tại đây.