Quyền của bị hại trong tố tụng hình sự: Quy định mới nhất cần biết

Bị hại trong tố tụng hình sự là ai?

Theo quy định tại khoản 1 Điều 62 Bộ luật Tố tụng Hình sự, bị hại là cá nhân trực tiếp bị thiệt hại về thể chất, tinh thần, tài sản hoặc là cơ quan, tổ chức bị thiệt hại về tài sản, uy tín do tội phạm gây ra hoặc đe dọa gây ra. Bị hại là một trong những người tham gia tố tụng quan trọng, có vị trí độc lập và được pháp luật bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp. Cụ thể, BLTT Hình sự năm 2015, được sửa đổi bổ sung năm 2017 quy định bị hại trong vụ án Hình sự có các quyền sau:

Quyền của bị hại trong tố tụng hình sự theo quy định mới nhất

Căn cứ khoản 2 Điều 61 Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 1015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025), bị hại có quyền sau đây:

+/ Nhận quyết định đưa vụ án ra xét xử; quyết định áp dụng, thay đổi, hủy bỏ biện pháp ngăn chặn, biện pháp cưỡng chế; quyết định đình chỉ vụ án; bản án, quyết định của Tòa án và các quyết định tố tụng khác theo quy định của Bộ luật này;

+/ Tham gia phiên tòa;

+/ Được thông báo, giải thích về quyền và nghĩa vụ quy định tại Điều này;

+/ Đề nghị giám định, định giá tài sản; đề nghị thay đổi người có thẩm quyền tiến hành tố tụng, người giám định, người định giá tài sản, người phiên dịch, người dịch thuật; đề nghị triệu tập người làm chứng, bị hại, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến vụ án, người giám định, người định giá tài sản, người tham gia tố tụng khác và người có thẩm quyền tiến hành tố tụng tham gia phiên tòa;

+/ Đưa ra chứng cứ, tài liệu, đồ vật, yêu cầu;

+/ Trình bày ý kiến về chứng cứ, tài liệu, đồ vật liên quan và yêu cầu người có thẩm quyền tiến hành tố tụng kiểm tra, đánh giá;

+/ Tự bào chữa, nhờ người bào chữa;

+/ Trình bày lời khai, trình bày ý kiến, không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội;

+/ Đề nghị chủ tọa phiên tòa hỏi hoặc tự mình hỏi người tham gia phiên tòa nếu được chủ tọa đồng ý; tranh luận tại phiên tòa;

+/ Nói lời sau cùng trước khi nghị án;

+/ Xem biên bản phiên tòa, yêu cầu ghi những sửa đổi, bổ sung vào biên bản phiên tòa;

+/ Kháng cáo bản án, quyết định của Tòa án;

+/ Khiếu nại quyết định, hành vi tố tụng của cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng;

+/ Các quyền khác theo quy định của pháp luật.

Nghĩa vụ của bị hại trong tố tụng hình sự

Bên cạnh các quyền, bị hại còn có các nghĩa vụ:

+/ Có mặt theo giấy triệu tập của Tòa án. Trường hợp vắng mặt không vì lý do bất khả kháng hoặc không do trở ngại khách quan thì có thể bị áp giải; nếu bỏ trốn thì bị truy nã;

+/ Chấp hành quyết định, yêu cầu của Tòa án.

 Ý nghĩa của việc bảo đảm quyền của bị hại

Việc bảo đảm đầy đủ và thực chất các quyền của bị hại trong tố tụng hình sự có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, không chỉ đối với cá nhân người bị xâm hại mà còn đối với toàn bộ quá trình giải quyết vụ án hình sự. Trước hết, đây là cơ sở pháp lý nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị xâm phạm về tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, tài sản hoặc các quyền, lợi ích hợp pháp khác do hành vi phạm tội gây ra. Thông qua việc được thực hiện đầy đủ các quyền tố tụng, bị hại có điều kiện trình bày ý kiến, cung cấp chứng cứ, yêu cầu bồi thường thiệt hại và đề nghị cơ quan tiến hành tố tụng áp dụng các biện pháp bảo vệ cần thiết.

Bên cạnh đó, việc bảo đảm quyền của bị hại còn góp phần làm rõ sự thật khách quan của vụ án. Với tư cách là người trực tiếp chịu thiệt hại, bị hại thường nắm giữ nhiều thông tin, tài liệu và tình tiết quan trọng liên quan đến hành vi phạm tội. Khi các quyền như quyền trình bày lời khai, quyền đưa ra chứng cứ, quyền yêu cầu giám định, quyền tham gia phiên tòa… được bảo đảm đầy đủ, các cơ quan tiến hành tố tụng sẽ có thêm căn cứ để đánh giá toàn diện, khách quan và chính xác bản chất vụ án, từ đó hạn chế nguy cơ oan sai hoặc bỏ lọt tội phạm.

Ngoài ra, việc bảo đảm quyền của bị hại còn nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm. Khi quyền và lợi ích hợp pháp của bị hại được tôn trọng và bảo vệ, niềm tin của người dân vào pháp luật và các cơ quan tư pháp được củng cố. Điều này khuyến khích người bị hại và người dân tích cực tố giác tội phạm, hợp tác với cơ quan chức năng trong quá trình điều tra, truy tố và xét xử, qua đó góp phần giữ gìn trật tự, an toàn xã hội.

Không kém phần quan trọng, bảo đảm quyền của bị hại còn thể hiện tính công bằng, nhân đạo và tiến bộ của pháp luật tố tụng hình sự. Tố tụng hình sự không chỉ nhằm trừng trị người phạm tội mà còn phải quan tâm đúng mức đến quyền, lợi ích và tổn thất của người bị xâm hại. Việc bảo đảm quyền của bị hại góp phần cân bằng giữa quyền buộc tội và quyền gỡ tội, giữa lợi ích của Nhà nước, xã hội và lợi ích chính đáng của cá nhân, qua đó khẳng định nguyên tắc thượng tôn pháp luật và tôn trọng quyền con người.