Di chúc là căn cứ quan trọng để xác định ý chí của người để lại tài sản sau khi chết. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, di chúc có thể bị tuyên vô hiệu nếu không đáp ứng các điều kiện theo quy định của pháp luật. Vậy khi nào di chúc bị vô hiệu và cách giải quyết như thế nào? Hãy cùng tìm hiểu bài viết dưới đây.
Di chúc bị vô hiệu là gì?
Di chúc bị vô hiệu (DCBVH) là trường hợp văn bản thể hiện ý chí định đoạt tài sản của người lập di chúc không được pháp luật công nhận toàn bộ hoặc một phần giá trị pháp lý do vi phạm các điều kiện có hiệu lực của di chúc.
Khi DCBVH, phần nội dung không có giá trị pháp lý sẽ không được sử dụng làm căn cứ để chia di sản. Việc phân chia tài sản có thể được thực hiện theo di chúc hợp pháp khác (nếu có) hoặc theo quy định của pháp luật về thừa kế.
Các trường hợp di chúc bị vô hiệu
Di chúc sẽ bị vô hiệu khi không đáp ứng được một trong các điều kiện về di chúc hợp pháp quy định tại Điều 630 Bộ luật dân sự 2025, bao gồm:
Người lập di chúc không đủ năng lực lập di chúc như không minh mẫn, sáng suốt khi lập di chúc
Đây là một trong những nguyên nhân phổ biến dẫn đến tranh chấp về hiệu lực của di chúc. Trong trường hợp này, người có quyền lợi liên quan có thể yêu cầu Tòa án xem xét tuyên DCBVH.
Di chúc được lập do bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép
Ý chí của người lập di chúc phải hoàn toàn tự nguyện. Nếu một người bị người khác tác động khiến họ phải lập di chúc trái với mong muốn thực sự thì di chúc có thể bị vô hiệu.
Nội dung di chúc vi phạm điều cấm của pháp luật
Di chúc sẽ không được công nhận đối với phần nội dung trái pháp luật.
Ví dụ: Người lập di chúc để lại tài sản không thuộc quyền sở hữu của mình;
Di chúc không đáp ứng yêu cầu về hình thức
Một số trường hợp DCBVH do vi phạm quy định về hình thức như:
– Di chúc bằng văn bản không có chữ ký của người lập di chúc;
– Di chúc của người không biết chữ nhưng không được lập đúng thủ tục;
– Di chúc miệng không đáp ứng điều kiện pháp luật quy định.
Tuy nhiên, khi xem xét hiệu lực di chúc, Tòa án sẽ đánh giá toàn diện về ý chí thực sự của người lập di chúc và các tình tiết liên quan.
Người lập di chúc định đoạt tài sản không thuộc quyền sở hữu của mình
Một người chỉ có quyền lập di chúc đối với tài sản thuộc quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng hợp pháp của mình.
Người được hưởng di sản không còn tồn tại tại thời điểm mở thừa kế
Trong một số trường hợp, nội dung di chúc liên quan đến người thừa kế có thể không thực hiện được nếu người được chỉ định hưởng di sản đã chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc.
Di chúc bị vô hiệu toàn bộ và vô hiệu một phần
Di chúc vô hiệu toàn bộ
DCBVH toàn bộ khi toàn bộ nội dung hoặc việc lập di chúc vi phạm nghiêm trọng các điều kiện có hiệu lực.
Khi đó, di sản sẽ được chia theo pháp luật nếu không còn di chúc hợp pháp khác.
Di chúc vô hiệu một phần
Trường hợp chỉ một phần nội dung di chúc vi phạm pháp luật thì phần đó bị vô hiệu, các phần còn lại vẫn có thể được công nhận nếu đáp ứng điều kiện.
Cách giải quyết khi di chúc bị vô hiệu
Thỏa thuận giữa những người thừa kế
Nếu các bên thống nhất được việc giải quyết, những người thừa kế có thể lập văn bản thỏa thuận phân chia di sản theo quy định pháp luật.
Đây là phương án giúp tiết kiệm thời gian, chi phí và hạn chế tranh chấp kéo dài.
Yêu cầu Tòa án tuyên bố di chúc vô hiệu
Khi có tranh chấp, một trong các bên có quyền khởi kiện hoặc yêu cầu Tòa án có thẩm quyền giải quyết.
Người yêu cầu cần chuẩn bị:
– Đơn khởi kiện hoặc đơn yêu cầu;
– Di chúc đang tranh chấp;
– Giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế;
– Tài liệu chứng minh căn cứ cho rằng di chúc vô hiệu;
– Các chứng cứ khác liên quan.
Chia di sản theo pháp luật
Nếu DCBVH và người chết không còn di chúc hợp pháp khác, việc chia di sản sẽ được thực hiện theo quy định về thừa kế theo pháp luật.
Những người thuộc hàng thừa kế theo quy định sẽ được xác định quyền hưởng di sản dựa trên quan hệ với người để lại tài sản.
Để tìm hiểu thêm các quy định khác có liên quan trong lĩnh vực dân sự. Quý khách tham khảo các bài viết khác tại đây.
Hoặc liên hệ với Luật Duy Hưng bằng một trong các hình thức sau để được Tư Vấn Luật Miễn Phí.
Rất hân hạnh được phục vụ Quý khách hàng!
Trân trọng./.
