Thừa kế theo pháp luật là phương thức phân chia di sản được áp dụng khá phổ biến trong thực tế, đặc biệt khi người để lại di sản không lập di chúc hoặc di chúc không đáp ứng điều kiện có hiệu lực. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp đều được chia thừa kế theo pháp luật. Vậy khi nào áp dụng thừa kế theo pháp luật? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ các trường hợp được áp dụng theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015.
Thừa kế theo pháp luật là gì?
Theo Điều 649 Bộ luật Dân sự năm 2015, thừa kế theo pháp luật là việc chuyển dịch di sản của người đã chết cho những người thừa kế theo hàng thừa kế, điều kiện và trình tự do pháp luật quy định.
Khác với thừa kế theo di chúc – nơi ý chí của người để lại di sản được ưu tiên, thừa kế theo pháp luật được áp dụng khi không có căn cứ để thực hiện việc chia di sản theo di chúc hoặc chỉ chia một phần theo di chúc.
Khi nào áp dụng thừa kế theo pháp luật?
Theo Điều 650 Bộ luật Dân sự năm 2015, thừa kế theo pháp luật được áp dụng trong các trường hợp sau:
Không có di chúc
Đây là trường hợp phổ biến nhất.
Người chết không để lại bất kỳ bản di chúc hợp pháp nào thì toàn bộ di sản sẽ được chia theo quy định của pháp luật cho những người thuộc hàng thừa kế.
Ví dụ:
Ông A qua đời nhưng chưa từng lập di chúc. Khi đó, tài sản của ông A sẽ được chia theo hàng thừa kế theo quy định của Bộ luật Dân sự.
Di chúc không hợp pháp
Một bản di chúc sẽ không có hiệu lực nếu không đáp ứng các điều kiện theo quy định của pháp luật, chẳng hạn:
– Người lập di chúc không minh mẫn, sáng suốt;
– Bị lừa dối, cưỡng ép;
– Nội dung di chúc trái pháp luật hoặc trái đạo đức xã hội;
– Không tuân thủ hình thức bắt buộc đối với từng loại di chúc.
Khi di chúc bị tuyên vô hiệu thì di sản sẽ được chia theo pháp luật.
Người được chỉ định trong di chúc không còn quyền hưởng di sản
Thừa kế theo pháp luật cũng được áp dụng khi:
– Người thừa kế theo di chúc chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc;
– Cơ quan, tổ chức được chỉ định hưởng di sản không còn tồn tại tại thời điểm mở thừa kế;
– Người được chỉ định từ chối nhận di sản hợp pháp;
– Người được chỉ định thuộc trường hợp không được quyền hưởng di sản theo quy định của pháp luật.
Trong những trường hợp này, phần di sản không thể thực hiện theo di chúc sẽ được chia theo pháp luật nếu di chúc không có quy định khác.
Di chúc chỉ định đoạt một phần di sản
Nhiều người chỉ lập di chúc đối với một số tài sản nhất định.
Ví dụ:
– Di chúc chỉ định việc chia căn nhà.
– Không đề cập đến tiền gửi ngân hàng hoặc quyền sử dụng đất khác.
Lúc này:
– Phần tài sản đã được định đoạt sẽ chia theo di chúc.
– Phần tài sản chưa được định đoạt sẽ chia theo pháp luật.
Đây là trường hợp kết hợp giữa thừa kế theo di chúc và thừa kế theo pháp luật.
Phần di chúc không có hiệu lực
Một phần nội dung của di chúc có thể vô hiệu nhưng phần còn lại vẫn hợp pháp.
Ví dụ:
Người lập di chúc để lại quyền sử dụng một thửa đất nhưng thực tế thửa đất đó không thuộc quyền sở hữu của họ.
Trong trường hợp này:
– Phần di chúc hợp pháp vẫn được thực hiện.
– Phần không có hiệu lực sẽ được chia theo pháp luật nếu đáp ứng điều kiện theo quy định.
Người thừa kế theo pháp luật được xác định như thế nào?
Khi áp dụng thừa kế theo pháp luật, căn cứ Điều 651 Bộ luật dân sự 2015 di sản được chia theo hàng thừa kế. Cụ thể:
Hàng thừa kế thứ nhất
Bao gồm:
– Vợ hoặc chồng;
– Cha đẻ, mẹ đẻ;
– Cha nuôi, mẹ nuôi;
– Con đẻ, con nuôi.
Đây là hàng thừa kế được ưu tiên đầu tiên.
Hàng thừa kế thứ hai
Bao gồm:
– Ông bà nội, ông bà ngoại;
– Anh ruột, chị ruột, em ruột;
– Cháu ruột mà người chết là ông bà nội hoặc ông bà ngoại.
Hàng thừa kế thứ ba
Bao gồm:
– Cụ nội, cụ ngoại;
– Bác, chú, cậu, cô, dì ruột;
– Cháu ruột mà người chết là bác, chú, cậu, cô hoặc dì;
– Chắt ruột của người chết.
Những người cùng một hàng thừa kế được hưởng phần di sản bằng nhau. Hàng thừa kế sau chỉ được hưởng khi không còn ai ở hàng thừa kế trước do đã chết, không có quyền hưởng, bị truất quyền hoặc từ chối nhận di sản.
Lưu ý khi áp dụng thừa kế theo pháp luật
Để việc phân chia di sản đúng quy định và hạn chế tranh chấp, người thừa kế cần lưu ý:
– Xác định chính xác thời điểm mở thừa kế.
– Kiểm tra tính hợp pháp của di chúc (nếu có).
– Xác định đầy đủ những người thuộc hàng thừa kế.
– Làm rõ phạm vi di sản để lại.
– Thực hiện thủ tục khai nhận hoặc phân chia di sản tại tổ chức công chứng hoặc yêu cầu Tòa án giải quyết nếu phát sinh tranh chấp.
Thừa kế theo pháp luật được áp dụng trong nhiều trường hợp như: người chết không để lại di chúc, di chúc không hợp pháp, người thừa kế theo di chúc không còn quyền hưởng di sản hoặc đối với phần di sản chưa được định đoạt trong di chúc. Việc xác định đúng căn cứ áp dụng sẽ giúp quá trình phân chia di sản diễn ra đúng quy định, đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của các đồng thừa kế.
Để tìm hiểu thêm các quy định khác có liên quan trong lĩnh vực dân sự. Quý khách tham khảo các bài viết khác tại đây.
Hoặc liên hệ với Luật Duy Hưng bằng một trong các hình thức sau để được Tư Vấn Luật Miễn Phí.
Rất hân hạnh được phục vụ Quý khách hàng!
Trân trọng./.
