Trong thời đại công nghệ số, nhiều giao dịch dân sự được thực hiện thông qua điện thoại hoặc các ứng dụng liên lạc trực tuyến. Không ít trường hợp các bên chỉ trao đổi bằng lời nói và người tham gia cuộc trò chuyện chủ động ghi âm để làm căn cứ về sau. Vậy giao dịch bằng ghi âm có được Tòa án chấp nhận không? Ghi âm có được xem là chứng cứ khi giải quyết tranh chấp? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ quy định của pháp luật.
Ghi âm có phải là chứng cứ theo pháp luật không?
Theo Điều 93 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, chứng cứ trong vụ việc dân sự là những gì có thật được đương sự và cơ quan, tổ chức, cá nhân khác giao nộp, xuất trình cho Tòa án trong quá trình tố tụng hoặc do Tòa án thu thập được theo trình tự, thủ tục do Bộ luật này quy định, được dùng làm căn cứ xác định các tình tiết khách quan của vụ án cũng như yêu cầu hay sự phản đối của đương sự có căn cứ và hợp pháp hay không
Về nguồn của chứng cứ, Điều 94 Bộ luật tố tụng Dân sự 2015 liệt kê tài liệu đọc, nghe, nhìn hoặc dữ liệu điện tử là một trong các nguồn được pháp luật thừa nhận. Như vậy, ghi âm hoàn toàn nằm trong phạm vi các nguồn chứng cứ hợp pháp mà đương sự có quyền xuất trình để bảo vệ quyền lợi của mình.
Điều kiện để bản ghi âm được công nhận là chứng cứ
Không phải cứ có bản ghi âm là Tòa án sẽ chấp nhận. Theo khoản 2 Điều 95 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, tài liệu nghe được, nhìn được chỉ được coi là chứng cứ nếu đáp ứng một trong các điều kiện sau:
– Có văn bản trình bày của người sở hữu tài liệu về xuất xứ của tài liệu, nếu người đó tự thu âm, thu hình; hoặc
– Có văn bản xác nhận của người đã cung cấp tài liệu cho người xuất trình về xuất xứ của tài liệu đó; hoặc
– Có văn bản về sự việc liên quan đến việc thu âm, thu hình đó.
Nói cách khác, người xuất trình ghi âm bắt buộc phải kèm theo văn bản giải trình rõ nguồn gốc: ai ghi âm, ghi âm khi nào, ở đâu, trong hoàn cảnh nào. Nếu thiếu văn bản này, dù nội dung ghi âm có phản ánh đúng sự thật, Tòa án vẫn có thể không chấp nhận là chứng cứ hợp pháp.
Ngoài yêu cầu về nguồn gốc, để một bản ghi âm thực sự có giá trị chứng minh trước Tòa, nó còn cần đảm bảo ba thuộc tính sau:
Tính khách quan
Nội dung ghi âm phải phản ánh đúng sự thật đã xảy ra trên thực tế, không bị cắt ghép, chỉnh sửa, làm sai lệch ngữ cảnh.
Tính liên quan
Nội dung trong bản ghi âm phải liên quan trực tiếp đến các tình tiết, sự kiện của vụ việc đang tranh chấp — ví dụ như nội dung thỏa thuận, cam kết, thừa nhận nghĩa vụ giữa các bên.
Tính hợp pháp
Bản ghi âm phải được thu thập và cung cấp đúng trình tự, thủ tục theo quy định pháp luật tố tụng, đi kèm văn bản xác nhận xuất xứ như đã nêu ở trên.
Ghi âm lén có được chấp nhận không?
Đây là vấn đề gây nhiều tranh cãi trên thực tế. Về nguyên tắc, pháp luật tố tụng dân sự không cấm việc sử dụng bản ghi âm do một bên tự thực hiện mà không thông báo trước cho bên kia, miễn là đáp ứng đủ các điều kiện về xuất xứ, tính khách quan và tính liên quan nêu trên.
Tuy nhiên, cần lưu ý:
– Việc ghi âm không được xâm phạm nghiêm trọng đến quyền riêng tư, bí mật đời tư, danh dự, nhân phẩm của người khác trái pháp luật (ví dụ: lắp thiết bị nghe lén trong nhà riêng, nơi làm việc của người khác mà không có căn cứ hợp pháp).
– Nếu việc thu thập ghi âm vi phạm quy định pháp luật khác (ví dụ xâm phạm bí mật đời tư theo Bộ luật Dân sự, Bộ luật Hình sự), Tòa án có thể không chấp nhận, thậm chí người ghi âm có thể phải chịu trách nhiệm pháp lý riêng.
– Trên thực tế xét xử, nhiều vụ việc Tòa án đã chấp nhận ghi âm cuộc trò chuyện, cuộc gọi giữa các bên làm chứng cứ khi bản ghi âm có nội dung liên quan trực tiếp đến vụ việc, được đương sự tự thu và có văn bản trình bày xuất xứ rõ ràng.
Ghi âm trong các loại giao dịch, tranh chấp cụ thể
| Loại giao dịch/tranh chấp | Vai trò của ghi âm |
| Tranh chấp vay nợ, mượn tiền | Ghi âm cuộc trao đổi thừa nhận nợ có thể hỗ trợ chứng minh nghĩa vụ trả nợ |
| Tranh chấp hợp đồng mua bán, đặt cọc | Ghi âm thỏa thuận miệng có thể bổ trợ cho hợp đồng bằng văn bản, đặc biệt khi có dấu hiệu lừa dối, thay đổi thỏa thuận |
| Tranh chấp lao động | Ghi âm cuộc họp, trao đổi giữa người lao động và người sử dụng lao động có thể làm chứng cứ về hành vi vi phạm |
| Tranh chấp hôn nhân gia đình | Ghi âm có thể hỗ trợ chứng minh hành vi bạo lực, ngoại tình, vi phạm nghĩa vụ nhưng cần đặc biệt lưu ý về quyền riêng tư |
Làm sao để ghi âm có giá trị chứng cứ cao nhất?
Để tăng khả năng bản ghi âm được Tòa án chấp nhận, các bên nên lưu ý:
– Lập văn bản trình bày xuất xứ ngay sau khi ghi âm: ghi rõ thời gian, địa điểm, hoàn cảnh, nội dung cuộc trao đổi, danh tính các bên tham gia.
– Giữ nguyên vẹn file gốc, không chỉnh sửa, cắt ghép; nên lưu trữ trên nhiều thiết bị, sao lưu để tránh mất dữ liệu.
– Nếu có thể, nên có người làm chứng xác nhận về việc ghi âm và nội dung cuộc trao đổi.
– Kết hợp ghi âm với các chứng cứ khác như tin nhắn, email, chuyển khoản ngân hàng, hợp đồng viết tay để tạo thành một chuỗi chứng cứ đồng nhất, thuyết phục.
– Cân nhắc công chứng, thừa phát lại lập vi bằng ghi nhận sự việc liên quan đến ghi âm nếu vụ việc có giá trị tranh chấp lớn, để tăng độ tin cậy trước Tòa.
Để tìm hiểu thêm các quy định khác có liên quan trong lĩnh vực dân sự. Quý khách tham khảo các bài viết khác tại đây.
Hoặc liên hệ với Luật Duy Hưng bằng một trong các hình thức sau để được Tư Vấn Luật Miễn Phí.
Rất hân hạnh được phục vụ Quý khách hàng!
Trân trọng./.
