Luật sư bào chữa hình sự: Quyền và vai trò trong tố tụng hình sự

Luật sư bào chữa hình sự hình sự là người tham gia tố tụng nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị buộc tội trong các giai đoạn điều tra, truy tố và xét xử. Trong tố tụng hình sự Việt Nam, luật sư bào chữa không chỉ đại diện cho quyền lợi cá nhân của bị can, bị cáo mà còn góp phần bảo đảm công bằng, khách quan và thượng tôn pháp luật.

Quyền của luật sư bào chữa trong tố tụng hình sự Việt Nam

Căn cứ khoản 1 Điều 73 BLTTHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) quy định như sau:

+/ Gặp, hỏi người bị buộc tội;

+/ Có mặt khi lấy lời khai của người bị bắt, bị tạm giữ, khi hỏi cung bị can và nếu người có thẩm quyền tiến hành lấy lời khai, hỏi cung đồng ý thì được hỏi người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can. Sau mỗi lần lấy lời khai, hỏi cung của người có thẩm quyền kết thúc thì người bào chữa có thể hỏi người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can;

+/ Có mặt trong hoạt động đối chất, nhận dạng, nhận biết giọng nói và hoạt động điều tra khác theo quy định của Bộ luật này;

+/ Được cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng báo trước về thời gian, địa điểm lấy lời khai, hỏi cung và thời gian, địa điểm tiến hành hoạt động điều tra khác theo quy định của Bộ luật này;

+/ Xem biên bản về hoạt động tố tụng có sự tham gia của mình, quyết định tố tụng liên quan đến người mà mình bào chữa;

+/ Đề nghị thay đổi người có thẩm quyền tiến hành tố tụng, người giám định, người định giá tài sản, người phiên dịch, người dịch thuật; đề nghị thay đổi, hủy bỏ biện pháp ngăn chặn, biện pháp cưỡng chế;

+/ Đề nghị tiến hành hoạt động tố tụng theo quy định của Bộ luật này; đề nghị triệu tập người làm chứng, người tham gia tố tụng khác, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng;

+/ Thu thập, đưa ra chứng cứ, tài liệu, đồ vật, yêu cầu;

+/ Kiểm tra, đánh giá và trình bày ý kiến về chứng cứ, tài liệu, đồ vật liên quan và yêu cầu người có thẩm quyền tiến hành tố tụng kiểm tra, đánh giá;

+/ Đề nghị cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng thu thập chứng cứ, giám định bổ sung, giám định lại, định giá lại tài sản;

+/ Đọc, ghi chép và sao chụp những tài liệu trong hồ sơ vụ án liên quan đến việc bào chữa từ khi kết thúc điều tra;++

+/ Tham gia hỏi, tranh luận tại phiên tòa;

+/ Khiếu nại quyết định, hành vi tố tụng của cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng;

+/ Kháng cáo bản án, quyết định của Tòa án nếu bị cáo là người dưới 18 tuổi, người có nhược điểm về tâm thần hoặc thể chất theo quy định của Bộ luật này.

Nghĩa vụ của luật sư bào chữa trong tố tụng hình sự

Căn cứ khoản 2 Điều 73 BLTTHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) quy định như sau:

+/ Sử dụng mọi biện pháp do pháp luật quy định để làm sáng tỏ những tình tiết xác định người bị buộc tội vô tội, những tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự của bị can, bị cáo;

+/ Giúp người bị buộc tội về mặt pháp lý nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của họ;

+/ Không được từ chối bào chữa cho người bị buộc tội mà mình đã đảm nhận bào chữa nếu không vì lý do bất khả kháng hoặc không phải do trở ngại khách quan;

+/ Tôn trọng sự thật; không được mua chuộc, cưỡng ép hoặc xúi giục người khác khai báo gian dối, cung cấp tài liệu sai sự thật;

+/ Có mặt theo giấy triệu tập của Tòa án; trường hợp chỉ định người bào chữa theo quy định tại khoản 1 Điều 76 của Bộ luật này thì phải có mặt theo yêu cầu của Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát;

+/ Không được tiết lộ bí mật điều tra mà mình biết khi thực hiện bào chữa; không được sử dụng tài liệu đã ghi chép, sao chụp trong hồ sơ vụ án vào mục đích xâm phạm lợi ích của Nhà nước, lợi ích công cộng, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân;

+/ Không được tiết lộ thông tin về vụ án, về người bị buộc tội mà mình biết khi bào chữa, trừ trường hợp người này đồng ý bằng văn bản và không được sử dụng thông tin đó vào mục đích xâm phạm lợi ích của Nhà nước, lợi ích công cộng, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân.

Vai trò của luật sư bào chữa hình sự

– Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị buộc tội, bảo đảm các quyền tố tụng cơ bản như quyền được suy đoán vô tội, quyền được xét xử công bằng và quyền không bị bức cung, nhục hình;

– Góp phần bảo đảm tính khách quan, công bằng của quá trình tố tụng, thông qua việc thu thập, kiểm tra, đánh giá chứng cứ và kịp thời phát hiện các vi phạm tố tụng của cơ quan tiến hành tố tụng;

– Thực hiện nguyên tắc tranh tụng trong xét xử hình sự, bằng việc tham gia hỏi, tranh luận và đối đáp công khai với Kiểm sát viên tại phiên tòa;

– Phòng ngừa oan, sai trong tố tụng hình sự, đặc biệt khi luật sư tham gia ngay từ giai đoạn điều tra, góp phần bảo vệ người vô tội và bảo đảm việc xử lý tội phạm đúng người, đúng tội, đúng pháp luật;

– Góp phần nâng cao chất lượng hoạt động tư pháp, tăng cường tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và củng cố niềm tin của xã hội vào công lý và Nhà nước pháp quyền.

Như vậy, Luật sư bào chữa hình sự giữ vai trò quan trọng trong tố tụng hình sự Việt Nam. Việc bảo đảm đầy đủ quyền của luật sư bào chữa và phát huy hiệu quả vai trò của họ là điều kiện quan trọng để xây dựng nền tư pháp công bằng, dân chủ và thượng tôn pháp luật.