Các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự theo quy định mới nhất 2026

Trong quá trình giải quyết vụ án hình sự, việc xác định đúng các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi đây là căn cứ để Tòa án xem xét giảm mức hình phạt cho người phạm tội. Không phải mọi hành vi phạm tội đều bị xử lý giống nhau, mà pháp luật luôn đặt ra chính sách nhân đạo đối với những trường hợp có thái độ ăn năn, tự nguyện khắc phục hậu quả hoặc phạm tội trong hoàn cảnh đặc biệt.

Tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự là gì?

Pháp luật hiện hành chưa đưa ra khái niệm cụ thể về “tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự”. Tuy nhiên, có thể hiểu đây là những yếu tố phản ánh mức độ nguy hiểm thấp hơn của hành vi phạm tội hoặc thể hiện thái độ tích cực của người phạm tội sau khi thực hiện hành vi vi phạm.

Những tình tiết này được Tòa án xem xét để giảm nhẹ mức hình phạt khi lượng hình.

Các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự theo Điều 51 BLHS mới nhất 2026

Căn cứ Điều 51 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) quy định các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự như sau:

– Người phạm tội đã ngăn chặn hoặc làm giảm bớt tác hại của tội phạm;

– Người phạm tội tự nguyện sửa chữa, bồi thường thiệt hại hoặc khắc phục hậu quả;

– Phạm tội trong trường hợp vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng;

– Phạm tội trong trường hợp vượt quá yêu cầu của tình thế cấp thiết;

– Phạm tội trong trường hợp vượt quá mức cần thiết khi bắt giữ người phạm tội;

– Phạm tội trong trường hợp bị kích động về tinh thần do hành vi trái pháp luật của nạn nhân gây ra;

– Phạm tội vì hoàn cảnh đặc biệt khó khăn mà không phải do mình tự gây ra;

– Phạm tội nhưng chưa gây thiệt hại hoặc gây thiệt hại không lớn;

– Phạm tội lần đầu và thuộc trường hợp ít nghiêm trọng;

– Phạm tội vì bị người khác đe dọa hoặc cưỡng bức;

– Phạm tội trong trường hợp bị hạn chế khả năng nhận thức mà không phải do lỗi của mình gây ra;

– Phạm tội do lạc hậu;

– Người phạm tội là phụ nữ có thai;

– Người phạm tội là người đủ 70 tuổi trở lên;

– Người phạm tội là người khuyết tật nặng hoặc khuyết tật đặc biệt nặng;

– Người phạm tội là người có bệnh bị hạn chế khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình;

– Người phạm tội tự thú;

– Người phạm tội thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải;

– Người phạm tội tích cực hợp tác với cơ quan có trách nhiệm trong việc phát hiện tội phạm hoặc trong quá trình giải quyết vụ án;

– Người phạm tội đã lập công chuộc tội;

– Người phạm tội là người có thành tích xuất sắc trong sản xuất, chiến đấu, học tập hoặc công tác;

– Người phạm tội là người có công với cách mạng hoặc là cha, mẹ, vợ, chồng, con của liệt sĩ.

Xem thêm bài viết: Trách nhiệm hình sự giảm nhẹ khi nào?

Có nhiều tình tiết giảm nhẹ thì được giảm án như thế nào?

Căn cứ Điều 54 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) Quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt được áp dụng.

– Tòa án có thể quyết định một hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt được áp dụng nhưng phải trong khung hình phạt liền kề nhẹ hơn của điều luật khi người phạm tội có ít nhất hai tình tiết giảm nhẹ quy định tại khoản 1 Điều 51 của Bộ luật này. 

– Tòa án có thể quyết định một hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt được áp dụng nhưng không bắt buộc phải trong khung hình phạt liền kề nhẹ hơn của điều luật đối với người phạm tội lần đầu là người giúp sức trong vụ án đồng phạm nhưng có vai trò không đáng kể. 

– Trong trường hợp có đủ các điều kiện quy định tại khoản 1 hoặc khoản 2 Điều này nhưng điều luật chỉ có một khung hình phạt hoặc khung hình phạt đó là khung hình phạt nhẹ nhất, thì Tòa án có thể quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt hoặc chuyển sang một hình phạt khác thuộc loại nhẹ hơn. Lý do của việc giảm nhẹ phải được ghi rõ trong bản án

Như vậy, nếu người phạm tội có ít nhất 02 tình tiết giảm nhẹ quy định tại khoản 1 Điều 51 thì Tòa án có thể:

+/ Quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt;

+/ Chuyển sang khung hình phạt nhẹ hơn trong một số trường hợp;

+/ Áp dụng hình phạt khác nhẹ hơn nếu đủ điều kiện luật định.

Lưu ý khi áp dụng các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự

Khi áp dụng tình tiết giảm nhẹ, cần lưu ý:

+/ Tình tiết đã là dấu hiệu định tội hoặc định khung thì không được tiếp tục dùng để giảm nhẹ hình phạt;

+/ Tòa án phải đánh giá toàn diện tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội;

+/ Việc có nhiều tình tiết giảm nhẹ không đồng nghĩa chắc chắn được hưởng án treo hoặc miễn trách nhiệm hình sự.