Tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự là một trong những căn cứ để Tòa án quyết định mức phạt cụ thể tương xứng với tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội. Các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ được quy định lần lượt tại Điều 51 và 52 Bộ luật hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017). Cụ thể có những tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự như sau:
Các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự là gì?
Các tình tiết giảm nhẹ, tăng nặng trách nhiệm hình sự là những tình tiết ảnh hưởng đến mức độ trách nhiệm hình sự của trường hợp phạm tội cụ thể theo hướng dẫn làm giảm xuống hoặc tăng lên so với trường hợp thông thường.
Có các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự nào?
| Tình tiết giảm nhẹ TNHS | Tình tiết tăng nặng TNHS |
| – Người phạm tội đã ngăn chặn hoặc làm bớt tác hại của tội phạm
– Người phạm tội tự nguyện sửa chữa, bồi thường thiệt hại hoặc khắc phục hậu quả – Phạm tội trong trường hợp vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng – Phạm tội trong trường hợp vượt quá yêu cầu của tình thế cấp thiết – Phạm tội trong trường hợp vượt quá mức cần thiệt khi bắt giữ người phạm tội – Phạm tội trong trường hợp bị kích động động về tinh thần do hành vi trái pháp luật của nạn nhân gây ra – Phạm tội vì hoàn cảnh đặc biệt khó khăn mà không phải do tự mình gây ra – Phạm tội những chưa gây thiệt hại hoặc thiệt hại không lớn; – Phạm tội lần đầu và thuộc trường hợp ít nghiêm trọng – Phạm tội vì bị người khác đe dọa hoặc cưỡng bức – Phạm tội trong trường hợp bị hạn chế khả năng nhận thức mà không phải do lỗi của mình gây ra – Phạm tội do lạc hậu – Người phạm tội là phụ nữ có thai – Người phạm tội là người từ đủ 70 tuổi trở lên – Người phạm tội là người khuyết tật nặng hoặc khuyết tật đặc biệt nặng – Người phạm tội là người có bệnh bị hạn chế khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình – Người phạm tội tự thú – Người phạm tội thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải – Người phạm tội tích cực hợp tác với cơ quan có trách nhiệm trong việc phát hiện tội phạm hoặc trong quá trình giải quyết vụ án – Người phạm tội đã lậpj công chuộc tội – Người phạm tội là người có thành tích xuất sắc trong sản xuất, chiến đấu, hoặc tập hoặc công tác – Người phạm tội là người có công với cách mạng hoặc là cha, mẹ, vợ, chồng, con của liệt sĩ. |
– Phạm tội có tổ chức.
– Phạm tội có tính chất chuyên nghiệp. – Lợi dụng chức vụ, quyền hạn để phạm tội. – Phạm tội có tính chất côn đồ. – Phạm tội vì động cơ đê hèn. – Cố tình thực hiện tội phạm đến cùng. – Phạm tội 02 lần trở lên. – Tái phạm hoặc tái phạm nguy hiểm/ – Phạm tội đối với người dưới 16 tuổi, phụ nữ có thai hoặc người đủ 70 tuổi trở lên – Phạm tội đối với người ở trong tình trạng không thể tự vệ được, người khuyết tật nặng hoặc khuyết tật đặc biệt nặng, người bị hạn chế khả năng nhận thức hoặc người lệ thuộc mình mặt vật chất, tinh thần, công tác hoặc các mặt khác. – Lợi dụng hoàn cảnh chiến tranh, tình trạng khẩn cấp, thiên tai, dịch bệnh hoặc những khó khăn đặc biệt khác của xã hội để phạm tội. – Dùng thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt hoặc tàn ác để phạm tội. – Dùng thủ đoạn hoặc phương tiện có khả năng gây nguy hại cho nhiều người để phạm tội. – Xúi giục người dưới 18 tuổi phạm tội. – Có hành động xảo quyệt hoặc hung hãn nhằm trốn tránh hoặc che giấu tội phạm. |
* Lưu ý: Khi quyết định hình phạt, Tòa án có thể coi đầu thú hoặc tình tiết khác là tình tiết giảm nhẹ, nhưng phải ghi rõ lý do giảm nhẹ trong bản án.
Nguyên tắc và áp dụng các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ TNHS.
Trong quá trình xét xử, các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ được Tòa án áp dụng theo các nguyên tắc sau:
| Nguyên tắc áp dụng | Ví dụ |
Căn cứ khoản 2 Điều 51, 52 BLHS 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) quy định:– Các tình tiết đã được Bộ luật này quy định là dấu hiệu định tội hoặc định khung hình phạt thì không được coi là tình tiết tăng nặng. |
Ví dụ: Một người lợi dụng chức vụ, quyền hạn để vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới là thuộc trường hợp phạm tội quy định tại điểm d khoản 2 Điều 189 BLHS năm 2015. Tình tiết “lợi dụng chức vụ, quyền hạn” trong trường hợp phạm tội cụ thể này đã là dấu hiệu định khung hình phạt, nên khi quyết định hình phạt, Tòa án không được áp dụng tình tiết này là tình tiết tăng nặng đối với bị cáo nữa. |
| – Các tình tiết giảm nhẹ đã được Bộ luật này quy định là dấu hiệu định tội hoặc định khung thì không được coi là tình tiết giảm nhẹ trong khi quyết định hình phạt. | Ví dụ: tình tiết “giết người do vượt quá phòng vệ chính đáng hoặc do vượt quá mức cần thiết khi bắt giữ người phạm tội” là dấu hiệu định tội được quy định tại Điều 126 BLHS 2015 nên tình tiết này sẽ không được coi là tình tiết giảm nhẹ TNHS với bị cáo khi Tòa án xét xử. |
| – Dù bị cáo có nhiều tình tiết tăng nặng thì họ cũng không bị xử phạt quá mức cao nhất của khung hình phạt đã được tòa án xác định. | Ví dụ: Bị cáo phạm tội sản xuất hàng giả thuộc trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 182 BLHS 2015 có khung hình phạt từ 05 năm đến 10 năm. Tòa án không được xử phạt bị cáo trên 10 năm tù, dù họ có nhiều tình tiết tăng nặng ở Điều 52. Trường hợp xử phạt dưới 05 năm tù, Tòa án phải nêu được lý do và phải tuân theo những quy định tại điều 54 BLHS 2015. |
Căn cứ Điều 54 BLHS 2015 quy định:
– Tòa án có thể quyết định một hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt được áp dụng nhưng phải trong khung hình phạt liền kề nhẹ hơn của điều luật néu người phạm tội có ít nhất hai tình tiết giảm nhẹ quy định tại khoản 1 Điều 51 BLHS 2015.
– Tòa án có thể quyết định một hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt được áp dụng nhưng không bắt buộc phải trong khung hình phạt liền kề nhẹ hơn của điều luật đối với người phạm tội lần đầu là người giúp sức trong vụ án đồng phạm nhưng có vai trò không đáng kể.
Bên cạnh đó:
– Trong trường hợp có đủ các điều kiện quy định tại khoản 1 hoặc khoản 2 Điều 54 BLHS năm 2015 nhưng điều luật chỉ có một khung hình phạt hoặc khung hình phạt đó là khung hình phạt nhẹ nhất, thì Tòa án có thể quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt hoặc chuyển sang một hình phạt khác thuộc loại nhẹ hơn.
Áp dụng lại các tình tiết giảm nhẹ tại Sơ thẩm trong phiên tòa Phúc thẩm được không?
Về bản chất, phúc thẩm là việc các bên liên quan kháng cáo, kháng nghị về những bản án quyết định chưa có hiệu lực pháp luật của Tòa án.
Do đó, những tình tiết giảm nhẹ TNHS cho bị cáo đã được Tòa án xem xét tại phiên tòa Sơ thẩm có thể được xem xét lại tại phiên tòa Phúc thẩm hoặc người đại diện hợp pháp, người bào chữa của bị cáo có thể bổ sung, đưa ra thêm các tình tiết giảm nhẹ TNHS để tòa án cấp Phúc thẩm xem xét giải quyết.
Quý khách cần tìm hiểu thêm các vấn đề có liên quan đến dịch vụ Luật sư chuyên Hình sự đề nghị tham khảo Tại đây.
Hoặc liên hệ với Luật Duy Hưng bằng một trong các hình thức sau để được Tư Vấn Luật Miễn Phí.- VPGD Hà Nội: Số 181-183, phố Nguyễn Cảnh Dị, KĐT Đại Kim - Định Công, phường Định Công, Tp.Hà Nội. (Xem đường đi)
- Chi nhánh Hà Nam: Tổ dân phố Thịnh Đại, phường Lê Hồ, tỉnh Ninh Bình (Xem đường đi)
- Hotline (Zalo) tư vấn: 0964653879 – Zalo: Luật Duy Hưng - Email: luatduyhung@gmail.com
- Mời Quý vị theo dõi Luật Duy Hưng tại đây:
- Cam kết cung cấp dịch vụ "Tận Tâm - Uy Tín - Hiệu Quả"
