Khởi tố hình sự: Quy trình khởi tố vụ án hình sự, thẩm quyền khởi tố

– Cơ quan điều tra các cấp

– Viện kiểm sát có thẩm quyền

Giải quyết và xác minh nguồn tin về tội phạm. Căn cứ Điều 147 BLTTHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) trong thời hạn 20 ngày kể từ ngày nhận được tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố, Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra phải kiểm tra, xác minh và ra một trong các quyết định:

+/ Quyết định khởi tố vụ án hình sự;

+/ Quyết định không khởi tố vụ án hình sự;

+/ Quyết định tạm đình chỉ việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố.

– Căn cứ Khoản 1 Điều 172 BLTTHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) thời hạn điều tra vụ án hình sự được quy định như sau:

+/ Không quá 02 tháng đối với tội phạm ít nghiêm trọng,

+/ Không quá 03 tháng đối với tội phạm nghiêm trọng,

+/ Không quá 04 tháng đối với tội phạm rất nghiêm trọng và tội phạm đặc biệt nghiêm trọng kể từ khi khởi tố vụ án cho đến khi kết thúc điều tra

– Căn cứ Khoản 2 Điều 172 việc gia hạn điều tra được quy định như sau:

+/ Đối với tội phạm ít nghiêm trọng có thể được gia hạn điều tra một lần không quá 02 tháng;

+/ Đối với tội phạm nghiêm trọng có thể được gia hạn điều tra hai lần, lần thứ nhất không quá 03 tháng và lần thứ hai không quá 02 tháng;

+/ Đối với tội phạm rất nghiêm trọng có thể được gia hạn điều tra hai lần, mỗi lần không quá 04 tháng;

+/ Đối với tội phạm đặc biệt nghiêm trọng có thể được gia hạn điều tra ba lần, mỗi lần không quá 04 tháng.

Trường hợp cần gia hạn điều tra do tính chất phức tạp của vụ án thì chậm nhất là 10 ngày trước khi hết thời hạn điều tra, Cơ quan điều tra phải có văn bản đề nghị Viện kiểm sát gia hạn điều tra.

– Theo Khoản 3 Điều 147 BLTTHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) khi giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố, cơ quan có thẩm quyền có quyền tiến hành các hoạt động:

+/ Thu thập thông tin, tài liệu, đồ vật từ cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan để kiểm tra, xác minh nguồn tin;

+/ Khám nghiệm hiện trường;

+/ Khám nghiệm tử thi;

+/ Trưng cầu giám định, yêu cầu định giá tài sản.

Xem thêm bài viết: TẠM ĐÌNH CHỈ GIẢI QUYẾT TỐ GIÁC, TIN BÁO TỘI PHẠM, KIẾN NGHỊ KHỞI TỐ KHI NÀO?

Quyết định khởi tố vụ án hình sự

Khi có căn cứ xác định hành vi có dấu hiệu tội phạm, cơ quan có thẩm quyền phải ban hành Quyết định khởi tố vụ án hình sự. Đây là văn bản tố tụng mở đầu quá trình điều tra vụ án hình sự.

Căn cứ 154 BLTTHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) quyết định khởi tố vụ án hình sự phải ghi rõ:

– Căn cứ để khởi tố vụ án

– Điều, khoản, điểm của Bộ luật Hình sự được áp dụng

– Các nội dung quy định tại khoản 2 Điều 132 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 (bao gồm thông tin về thời gian, địa điểm ban hành, hành vi bị cho là tội phạm, họ tên và chức vụ người ra quyết định, chữ ký và dấu xác nhận…). Việc ghi đầy đủ nội dung là yêu cầu bắt buộc, nhằm đảm bảo tính pháp lý và sự minh bạch của quyết định.

Trong thời hạn 24 giờ kể từ khi ban hành quyết định khởi tố vụ án hình sự, cơ quan có thẩm quyền phải gửi văn bản này để bảo đảm giám sát và tiến hành điều tra đúng trình tự:

– Viện kiểm sát khi ra quyết định khởi tố phải gửi cho Cơ quan điều tra có thẩm quyền để tiến hành điều tra.

– Cơ quan điều tra hoặc cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra, sau khi ra quyết định khởi tố phải gửi quyết định kèm theo tài liệu liên quan cho Viện kiểm sát có thẩm quyền để kiểm sát việc khởi tố.

Việc gửi quyết định trong thời hạn 24 giờ là nguyên tắc bắt buộc nhằm tránh trì hoãn, đảm bảo tính kịp thời và khách quan trong tố tụng.

Thẩm quyền khởi tố vụ án hình sự 

Điều 153 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 quy định về thẩm quyền khởi tố vụ án hình sự, nhằm xác định cơ quan, người có quyền ban hành quyết định khởi tố khi phát hiện hành vi có dấu hiệu tội phạm.

Theo quy định, cơ quan điều tra là chủ thể có thẩm quyền khởi tố chính, chịu trách nhiệm ra quyết định khởi tố đối với hầu hết các vụ việc có dấu hiệu tội phạm. Tuy nhiên, trong một số trường hợp đặc biệt, thẩm quyền này còn thuộc về các chủ thể khác theo quy định của pháp luật. Cụ thể:

– Cơ quan điều tra có thẩm quyền khởi tố tất cả vụ án hình sự khi phát hiện dấu hiệu tội phạm, trừ những vụ việc thuộc thẩm quyền của cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra, Viện kiểm sát và Hội đồng xét xử.

– Cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra (như Biên phòng, Hải quan, Kiểm lâm…) được quyền khởi tố vụ án hình sự trong các trường hợp luật định tại Điều 164 BLTTHS 2015.

– Viện kiểm sát có quyền ra quyết định khởi tố vụ án hình sự trong các trường hợp: hủy bỏ quyết định không khởi tố của Cơ quan điều tra; trực tiếp giải quyết tố giác, tin báo; tự phát hiện dấu hiệu tội phạm; hoặc theo yêu cầu của Hội đồng xét xử.

– Hội đồng xét xử có quyền ra quyết định khởi tố hoặc yêu cầu Viện kiểm sát khởi tố nếu trong quá trình xét xử phát hiện dấu hiệu bỏ lọt tội phạm.

---

Trên đây là quy trình khởi tố vụ án hình sự mới nhất. Để tìm hiểu thêm các quy định khác có liên quan trong lĩnh vực hình sự, Quý khách tham khảo các bài viết khác tại đây.