Truy tố hình sự là gì? Thẩm quyền truy tố hình sự?

Truy tố hình sự là gì?

Truy tố là giai đoạn quan trọng trong quá trình giải quyết vụ án hình sự, sau khởi tố, điều tra vụ án. Pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam hiện nay không quy định cụ thể thế nào là truy tố.  Tuy nhiên, căn cứ vào thực tiễn, có thể hiểu truy tố là việc đưa người phạm tội ra trước Tòa án để tiến hành xét xử. Thẩm quyền thực hiện quyền truy tố thuộc về Viện kiểm sát.

Thẩm quyền truy tố hình sự?

Điều 239 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) quy định thẩm quyền truy tố trong vụ án hình sự như sau:

– Viện kiểm sát cấp nào thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra thì Viện kiểm sát cấp đó quyết định việc truy tố. Thẩm quyền truy tố của Viện kiểm sát được xác định theo thẩm quyền xét xử của Tòa án đối với vụ án.

Trường hợp vụ án không thuộc thẩm quyền truy tố của mình, Viện kiểm sát ra ngay quyết định chuyển vụ án cho Viện kiểm sát có thẩm quyền. Việc chuyển vụ án cho Viện kiểm sát ngoài phạm vi tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương hoặc ngoài phạm vi quân khu do Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh, Viện kiểm sát quân sự cấp quân khu quyết định.

Đối với vụ án do Viện kiểm sát cấp trên thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra thì Viện kiểm sát cấp trên quyết định việc truy tố. Chậm nhất là 02 tháng trước khi kết thúc điều tra, Viện kiểm sát cấp trên phải thông báo cho Viện kiểm sát cấp dưới cùng cấp với Tòa án có thẩm quyền xét xử sơ thẩm vụ án để cử Kiểm sát viên tham gia nghiên cứu hồ sơ vụ án.

Ngay sau khi quyết định truy tố, Viện kiểm sát cấp trên ra quyết định phân công cho Viện kiểm sát cấp dưới thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử; sau khi nhận được hồ sơ vụ án kèm theo bản cáo trạng, Viện kiểm sát cấp dưới có thẩm quyền thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử theo đúng quy định của Bộ luật này.

Thời hạn truy tố

Căn cứ Điều 240 Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) quy định về thời hạn quyết định việc truy tố:

+/ 20 ngày đối với tội phạm ít nghiêm trọng và tội phạm nghiêm trọng;

+/ 30 ngày đối với tội phạm rất nghiêm trọng và tội phạm đặc biệt nghiêm trọng.

Kể từ ngày nhận hồ sơ vụ án và bản kết luận điều tra, Viện kiểm sát phải ra một trong các quyết định:

+/ Truy tố bị can trước Tòa án;

+/ Trả hồ sơ để yêu cầu điều tra bổ sung;

+/ Đình chỉ hoặc tạm đình chỉ vụ án; đình chỉ hoặc tạm đình chỉ vụ án đối với bị can.

Gia hạn thời gian quyết định truy tố

Trường hợp cần thiết, Viện trưởng Viện kiểm sát có thể gia hạn thời hạn quyết định việc truy tố:

+/ Không quá 10 ngày đối với tội phạm ít nghiêm trọng và tội phạm nghiêm trọng;

+/ Không quá 15 ngày đối với tội phạm rất nghiêm trọng, không quá 30 ngày đối với tội phạm đặc biệt nghiêm trọng.

–  Trong thời hạn 03 ngày kể từ ngày ra một trong các quyết định quy định tại khoản 1 Điều này, Viện kiểm sát phải thông báo cho bị can, người bào chữa hoặc người đại diện của bị can, bị hại biết việc trả hồ sơ để điều tra bổ sung; giao cho bị can hoặc người đại diện của bị can và gửi cho Cơ quan điều tra, người bào chữa bản cáo trạng, quyết định đình chỉ vụ án hoặc quyết định tạm đình chỉ vụ án, quyết định đình chỉ vụ án đối với bị can hoặc quyết định tạm đình chỉ vụ án đối với bị can; thông báo cho bị hại, đương sự, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của họ.

Bị truy tố hình sự có đồng nghĩa là có tội không?

Căn cứ Điều 31 Hiến pháp 2013 (sửa đổi 2025) “Người bị buộc tội được coi là không có tội cho đến khi được chứng minh theo trình tự luật định và có bản án kết tội của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật”

Như vậy: Chỉ khi Tòa án tuyên có tội bằng bản án có hiệu lực pháp luật thì người đó mới bị coi là có tội. Trước thời điểm đó, dù đã bị khởi tố – điều tra – truy tố, người bị truy tố vẫn được coi là chưa có tội.

Truy tố hình sự là một giai đoạn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong toàn bộ quá trình tố tụng hình sự, đóng vai trò là cầu nối giữa giai đoạn điều tra và giai đoạn xét xử. Thông qua hoạt động truy tố, Viện kiểm sát thực hiện chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật, bảo đảm chỉ những vụ án, bị can có đủ căn cứ pháp lý vững chắc mới được đưa ra xét xử trước Tòa án, qua đó hạn chế tình trạng truy tố oan, sai hoặc bỏ lọt tội phạm.

Quy định về truy tố hình sự thể hiện rõ quan điểm của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong việc kết hợp hài hòa giữa yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm và bảo vệ quyền con người, quyền công dân. Việc hiểu đúng bản chất, điều kiện và ý nghĩa của truy tố hình sự không chỉ giúp người dân nâng cao nhận thức pháp luật, chủ động bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, mà còn góp phần bảo đảm cho hoạt động tố tụng hình sự được tiến hành khách quan, công bằng, minh bạch và đúng pháp luật.

Để tìm hiểu thêm các quy định khác có liên quan trong lĩnh vực hình sự, Quý khách tham khảo các bài viết khác tại đây.