Vật chứng trong tố tụng hình sự là gì? Những điều cần biết

Vật chứng là gì trong tố tụng hình sự?

Căn cứ Điều 89 Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) quy định vật chứng là vật được dùng làm công cụ, phương tiện phạm tội, vật mang dấu vết tội phạm, vật là đối tượng của tội phạm, tiền hoặc vật khác có giá trị chứng minh tội phạm và người phạm tội hoặc có ý nghĩa trong việc giải quyết vụ án.

Có thể hiểu, vật chứng là chứng cứ quan trọng giúp cơ quan tố tụng làm rõ sự thật vụ án.

Phân loại vật chứng trong tố tụng hình sự

Việc phân loại vật chứng thường được chia thành các nhóm sau:

– Công cụ, phương tiện phạm tội

Ví dụ: dao, súng, xe dùng để vận chuyển ma túy…

– Đối tượng của tội phạm

Ví dụ: tài sản bị trộm cắp, hàng hóa bị chiếm đoạt…

–  Vật mang dấu vết tội phạm

Ví dụ: quần áo dính máu, hung khí có dấu vân tay…

– Tài sản do phạm tội mà có

Ví dụ: tiền tham ô, tài sản rửa tiền…

– Vật chứng khác

Các tài liệu, dữ liệu điện tử, hình ảnh, video có liên quan…..vv.

Quy định về bảo quản vật chứng trong tố tụng hình sự:

 Điều 90 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) quy định như sau:

– Nguyên tắc bảo quản vật chứng: Vật chứng phải được bảo quản nguyên vẹn, không để mất mát, lẫn lộn, hư hỏng

– Việc bảo quản vật chứng được thực hiện theo các quy định cụ thể dưới đây:

Niêm phong:

+/ Vật chứng cần được niêm phong thì phải niêm phong ngay sau khi thu thập;

+/ Việc niêm phong và mở niêm phong phải được lập biên bản và đưa vào hồ sơ vụ án;

+/ Việc niêm phong, mở niêm phong vật chứng được thực hiện theo quy định của Chính phủ.

Bảo quản vật chứng có giá trị đặc biệt hoặc nguy hiểm

– Đối với các loại vật chứng có giá trị đặc biệt như:

+/ Tiền, vàng, bạc;

+/ Kim khí quý, đá quý;

+/ Đồ cổ;

– Đối với các loại vật chứng nguy hiểm như:

+/ Chất nổ, chất cháy, chất độc, chất phóng xạ

+/ Vũ khí quân dụng

Các vật chứng này phải: Giám định ngay sau khi thu thập và phải chuyển ngay để bảo quản tại Kho bạc Nhà nước hoặc cơ quan chuyên trách. Nếu các vật này có dấu vết tội phạm thì tiến hành niêm phong theo quy định.

 – Đối với các vật chứng là vi khuẩn nguy hại, bộ phận cơ thể người, mẫu mô, mẫu máu và các mẫu vật khác của cơ thể người được bảo quản tại cơ quan chuyên trách theo quy định pháp luật.

Trường hợp không thể đưa vật chứng về cơ quan tố tụng.

Nếu vật chứng không thể đưa về bảo quản tại cơ quan có thẩm quyền, thì cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng giao vật chứng cho một trong những đối tượng sau để bảo quản:

+/ Chủ sở hữu;

+/ Người quản lý hợp pháp đồ vật, tài sản;

+/ Chính quyền địa phương;

+/ Cơ quan, tổ chức nơi có vật chứng;

Vật chứng dễ hư hỏng hoặc khó bảo quản: Đối với vật chứng thuộc loại mau hỏng hoặc khó bảo quản thì cơ quan có thẩm quyền trong phạm vi quyền hạn của mình:

+/ Quyết định bán theo quy định pháp luật;

+/ Chuyển tiền vào tài khoản tạm giữ tại Kho bạc Nhà nước để quản lý.

Trách nhiệm bảo quản vật chứng 

– Trong giai đoạn điều tra, truy tố: Trách nhiệm bảo quản vật chứng trong giai đoạn này gồm các cơ quan như: Cơ quan Công an nhân dân; Quân đội nhân dân; Cơ quan được giao nhiệm vụ điều tra…..vv

– Giai đoạn xét xử và thi hành án: Cơ quan thi hành án dân sự

Trách nhiệm pháp lý khi vi phạm việc bảo quản vật chứng

Người có trách nhiệm bảo quản vật chứng mà có các hành vi như:

+/ Làm mất mát, hư hỏng;

+/ Phá hủy niêm phong;

+/ Tiêu dùng, sử dụng trái phép;

+/ Chuyển nhượng, đánh tráo;

+/ Cất giấu, hủy hoại vật chứng;

Thì tùy tính chất, mức độ vi phạm sẽ bị xử lý kỷ luật hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Trường hợp thêm, bớt, sửa đổi, đánh tráo, hủy, làm hư hỏng vật chứng nhằm làm sai lệch hồ sơ vụ án thì phải chịu trách nhiệm hình sự nếu gây thiệt hại thì phải bồi thường theo quy định của pháp luật.