Trong quá trình tư vấn pháp lý, chúng tôi nhận thấy ngày càng nhiều người lao động gặp phải tình trạng người sử dụng lao động không đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp đúng quy định. Đây là vi phạm pháp luật nghiêm trọng, gây tổn thất về quyền lợi đối với người lao động.
Bài viết dưới đây cung cấp các quy định pháp luật hiện hành, đồng thời chỉ ra giải pháp cụ thể người lao động cần thực hiện để bảo vệ quyền lợi của mình.
Căn cứ pháp lý về nghĩa vụ đóng bảo hiểm của người sử dụng lao động
Theo quy định tại Điều 168 Bộ luật Lao động 2019, người sử dụng lao động có trách nhiệm tham gia và đóng đầy đủ các loại bảo hiểm sau cho người lao động:
– Bảo hiểm xã hội (BHXH);
– Bảo hiểm y tế (BHYT);
– Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN).
Khoản 1, Điều 85 Luật Bảo hiểm xã hội 2014 cũng quy định rõ:
“Hàng tháng, người sử dụng lao động đóng trên quỹ tiền lương tháng của người lao động theo mức quy định.”
Tỷ lệ cụ thể được hướng dẫn tại Nghị định 58/2020/NĐ-CP, Nghị định 146/2018/NĐ-CP và Luật Việc làm 2013. Doanh nghiệp có nghĩa vụ trích phần của mình và khấu trừ phần của người lao động để đóng cho cơ quan bảo hiểm xã hội.
Nếu không thực hiện đúng nghĩa vụ, doanh nghiệp sẽ bị xử lý theo quy định tại:
– Điều 39 Nghị định 12/2022/NĐ-CP – Mức phạt tiền có thể lên đến 150 triệu đồng đối với hành vi không đóng, đóng thiếu, trốn đóng;
– Điều 214 – 216 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017) – Nếu xảy ra hậu quả nghiệm trọng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Việc không được đóng bảo hiểm gây hậu quả trực tiếp đến quyền lợi thiết yếu của người lao động, bao gồm:
1. Mất quyền được chăm sóc y tế và trợ cấp khi ốm đau
Nếu không có BHYT, người lao động không được hưởng mức thanh toán 80% chi phí điều trị tại các cơ sở y tế khi điều trị nội trú hay ngoại trú đúng tuyến.
Ví dụ điển hình: Có trường hợp người lao động bị bệnh cần điều trị dài ngày, chi phí điều trị lên tới hàng chục triệu đồng nhưng không được chi trả do doanh nghiệp không đóng BHYT suốt hơn một năm.
2. Không được hưởng chế độ thai sản, nghỉ ốm
Theo Điều 31 Luật Bảo hiểm xã hội 2014, người lao động phải có đủ thời gian đóng BHXH để được hưởng chế độ thai sản hoặc nghỉ ốm. Nếu doanh nghiệp không đóng, người lao động sẽ mất hoàn toàn quyền lợi này, kể cả khi nghỉ thai sản đúng luật.
3. Không được nhận trợ cấp thất nghiệp
Luật Việc làm 2013 quy định người lao động cần đóng BHTN ít nhất 12 tháng trong 24 tháng trước khi chấm dứt hợp đồng lao động để được nhận trợ cấp. Khi không đủ điều kiện do bị trốn đóng, người lao động không được hưởng khoản tiền trợ cấp trong giai đoạn thất nghiệp – thời điểm khó khăn nhất.
Người lao động phải làm gì để bảo vệ quyền lợi?
1. Tra cứu quá trình đóng bảo hiểm
Người lao động nên chủ động tra cứu thông tin trên Cổng thông tin BHXH Việt Nam hoặc ứng dụng VssID để kiểm tra thời gian và mức đóng bảo hiểm. Nếu phát hiện bất thường, cần lưu giữ bằng chứng (bảng lương, hợp đồng lao động, chấm công…) để làm căn cứ.
2. Gửi yêu cầu đến người sử dụng lao động
Căn cứ vào Điều 6 và Điều 7 Luật Bảo hiểm xã hội 2014, người lao động có quyền yêu cầu doanh nghiệp thực hiện đóng bảo hiểm đầy đủ. Văn bản yêu cầu nên ghi rõ:
+/ Thời gian không được đóng bảo hiểm;
+/ Yêu cầu doanh nghiệp khắc phục, truy đóng;
+/ Căn cứ pháp luật áp dụng.
Kinh nghiệm thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp khi bị phát hiện vi phạm đã chấp nhận truy đóng để tránh bị xử lý hành chính hoặc hình sự.
3. Khiếu nại đến cơ quan có thẩm quyền
Nếu doanh nghiệp không hợp tác, người lao động có thể:
+/ Gửi đơn khiếu nại đến Thanh tra Sở Lao động – Thương binh và Xã hội;
+/ Gửi đơn phản ánh đến cơ quan BHXH cấp quận/huyện nơi doanh nghiệp hoạt động.
Cơ quan có thẩm quyền sẽ tiến hành kiểm tra, thanh tra, và buộc doanh nghiệp truy đóng bảo hiểm, xử phạt theo Nghị định 12/2022/NĐ-CP.
4. Khởi kiện ra Tòa án nhân dân
Khi các biện pháp hành chính không mang lại kết quả, người lao động có quyền khởi kiện tại Tòa án nhân dân cấp huyện nơi doanh nghiệp đặt trụ sở, căn cứ theo:
+/ Bộ luật Tố tụng dân sự 2015;
+/ Điều 187 Bộ luật Lao động 2019.
Tòa án có thể buộc người sử dụng lao động thực hiện nghĩa vụ tài chính, bồi thường tổn thất, truy đóng bảo hiểm.
Lời khuyên
Với vai trò là người trực tiếp tư vấn và tranh tụng trong nhiều vụ việc tương tự, chúng tôi nhận thấy rằng: phần lớn người lao động không biết mình bị trốn đóng bảo hiểm cho đến khi đã mất quyền lợi.
Do đó, bạn cần:
+/ Chủ động kiểm tra định kỳ quá trình đóng bảo hiểm;
+/ Lưu giữ đầy đủ tài liệu, hợp đồng, bảng lương – đây là bằng chứng quan trọng nhất;
+/ Không ngại tố cáo, khiếu nại, vì quyền lợi của bạn được pháp luật bảo vệ.
Việc người sử dụng lao động không đóng bảo hiểm là hành vi vi phạm pháp luật, xâm phạm nghiêm trọng đến quyền lợi người lao động. Hãy nắm rõ những quy định của pháp luật để có thể bảo vệ quyền lợi hợp pháp của chính bản thân mình khi tham gia vào thị trường lao động.
Đừng để đến khi gặp biến cố – bệnh tật, tai nạn, thất nghiệp – bạn mới nhận ra mình bị tước đi quyền lợi vốn có.
Nếu có bất kì thắc mắc, vướng mắc gì về pháp lý bạn có thể tham khảo các bài viết tại luatduyhung.com
Hoặc liên hệ với Luật Duy Hưng bằng một trong các hình thức sau để được Tư Vấn Luật Miễn Phí.- VPGD Hà Nội: Số 181-183, phố Nguyễn Cảnh Dị, KĐT Đại Kim - Định Công, phường Định Công, Tp.Hà Nội. (Xem đường đi)
- Chi nhánh Hà Nam: Tổ dân phố Thịnh Đại, phường Lê Hồ, tỉnh Ninh Bình (Xem đường đi)
- Hotline (Zalo) tư vấn: 0964653879 – Zalo: Luật Duy Hưng - Email: luatduyhung@gmail.com
- Mời Quý vị theo dõi Luật Duy Hưng tại đây:
- Cam kết cung cấp dịch vụ "Tận Tâm - Uy Tín - Hiệu Quả"
