Bào chữa miễn phí trong tố tụng hình sự

Bào chữa miễn phí là gì?

Có thể hiểu, quyền được bào chữa miễn phí trong tố tụng hình sự là quyền của người bị buộc tội (bị can, bị cáo, người bị tạm giữ, tạm giam) được chỉ định luật sư hoặc người bào chữa mà không phải trả chi phí, trong những trường hợp pháp luật quy định.

Đây là một trong những quyền cơ bản nhằm bảo đảm nguyên tắc: Bảo vệ quyền con người, đảm bảo công bằng trong tố tụng và tránh oan sai trong hoạt động điều tra, truy tố, xét xử.

Căn cứ pháp lý về bào chữa miễn phí

Quyền này được quy định trong các văn bản pháp luật quan trọng như:

+/ Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025);

+/ Luật Trợ giúp pháp lý 2017 (sửa đổi, bổ sung năm 2025);

+/ Các văn bản hướng dẫn thi hành liên quan.

Đối tượng được trợ giúp pháp lý 

Căn cứ Điều 7 Luật trợ giúp viên pháp lý năm 2017 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) quy định người được trợ giúp pháp lý:

+/ Người có công với cách mạng;

+/ Người thuộc hộ nghèo;

+/ Trẻ em;

+/ Người dân tộc thiểu số cư trú ở vùng có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn;

+/ Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi là người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố, người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, người bị buộc tội, bị hại, người làm chứng, người chấp hành biện pháp xử lý chuyển hướng, phạm nhân;

+/ Người bị buộc tội thuộc hộ cận nghèo;

+/ Nạn nhân, người đang trong quá trình xác định là nạn nhân của hành vi mua bán người và người dưới 18 tuổi đi cùng theo quy định của Luật Phòng, chống mua bán người;

+; Người thuộc một trong các trường hợp sau đây có khó khăn về tài chính: Cha đẻ, mẹ đẻ, vợ, chồng, con của liệt sĩ và người có công nuôi dưỡng khi liệt sĩ còn nhỏ; Người nhiễm chất độc da cam; Người cao tuổi; Người khuyết tật;

+; Nạn nhân trong vụ việc bạo lực gia đình;

+; Người nhiễm HIV.

Chính phủ quy định chi tiết điều kiện khó khăn về tài chính của người được trợ giúp pháp lý quy định tại khoản này phù hợp với điều kiện kinh tế – xã hội.

Các hình thức bào chữa miễn phí

Có 2 hình thức phổ biến:

– Luật sư chỉ định; Cơ quan tiến hành tố tụng (Công an, Viện kiểm sát, Tòa án) sẽ: Yêu cầu Đoàn luật sư cử luật sư hoặc chỉ định trực tiếp người bào chữa Miễn phí.

– Trợ giúp pháp lý: Người thuộc diện được trợ giúp pháp lý có thể: Liên hệ Trung tâm trợ giúp pháp lý Nhà nước, được cử trợ giúp viên pháp lý hoặc luật sư miễn phí

Ý nghĩa của quyền bào chữa miễn phí