Kháng cáo trong tố tụng hình sự: Ai có quyền và thủ tục ra sao?

Kháng cáo trong tố tụng là quyền của người tham gia tố tụng (như bị cáo, bị hại, đương sự…) được yêu cầu Tòa án cấp trên trực tiếp xem xét lại bản án hoặc quyết định sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật, khi cho rằng phán quyết đó chưa khách quan, chưa đúng pháp luật hoặc không bảo đảm quyền lợi hợp pháp của mình.

Nói cách khác, kháng cáo là cách để yêu cầu xét xử lại vụ án theo thủ tục phúc thẩm – tức là vụ án sẽ được Tòa án cấp phúc thẩm xem xét lại về nội dung, chứng cứ và quy trình tố tụng của bản án sơ thẩm.

Ví dụ: Bị cáo A bị Tòa án cấp sơ thẩm tuyên phạt 5 năm tù. A cho rằng mức án này quá nặng, hoặc việc xác định hành vi phạm tội chưa chính xác, thì A có quyền làm đơn kháng cáo trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày tuyên án. Khi đó, vụ án sẽ được Tòa án cấp phúc thẩm xét xử lại để đưa ra bản án cuối cùng.

Quyền kháng cáo trong tố tụng hình sự Việt Nam

Quy định về quyền kháng cáo, thủ tục, thời hạn và kháng cáo quá hạn được quy định tại Điều 331 đến Điều 335 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2025. Đây là những quy định quan trọng bảo đảm quyền khiếu nại, quyền bảo vệ lợi ích hợp pháp của các bên trong vụ án hình sự.

Người có quyền kháng cáo

Căn cứ Điều 331 BLTTHS 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2025 Theo quy định, người có quyền kháng cáo gồm:

– Bị cáo, bị hại và người đại diện hợp pháp của họ;

– Người bào chữa cho người dưới 18 tuổi hoặc người có nhược điểm về tâm thần, thể chất;

– Nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự hoặc người đại diện của họ, đối với phần bản án liên quan đến bồi thường thiệt hại;

– Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan, đối với phần bản án có ảnh hưởng đến quyền, nghĩa vụ của ;

– Người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho bị hại hoặc đương sự là người dưới 18 tuổi, người có nhược điểm về tâm thần, thể chất;

– Người được tuyên không có tội có quyền kháng cáo về căn cứ xác định họ không có tội.

Thủ tục kháng cáo

Căn cứ Điều 332 BLTTHS 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2025 Người có quyền kháng cáo có thể thực hiện theo hai cách:

– Gửi đơn kháng cáo đến Tòa án đã xét xử sơ thẩm hoặc Tòa án cấp phúc thẩm;

– Trình bày trực tiếp tại Tòa án, Tòa án phải lập biên bản kháng cáo theo đúng quy định.

Nội dung chính của đơn kháng cáo gồm:

– Ngày, tháng, năm làm đơn;

– Họ tên, địa chỉ người kháng cáo;

– Lý do và yêu cầu kháng cáo;

– Chữ ký hoặc điểm chỉ của người kháng cáo.

Kèm theo đơn có thể nộp thêm chứng cứ, tài liệu, đồ vật bổ sung để chứng minh tính hợp lý của kháng cáo.

Thời hạn kháng cáo trong tố tụng 

Căn cứ Điều 333 BLTTHS 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2025 quy định:

+/ 15 ngày đối với bản án sơ thẩm, tính từ ngày tuyên án. Nếu bị cáo hoặc đương sự vắng mặt, thời hạn tính từ ngày nhận được bản án hoặc ngày bản án được niêm yết hợp pháp.

+/ 07 ngày đối với quyết định sơ thẩm, tính từ ngày người có quyền kháng cáo nhận được quyết định.

Ngày kháng cáo được xác định theo:

+/ Dấu bưu chính nơi gửi (nếu gửi qua bưu điện);

+/ Ngày nhận đơn của Giám thị trại tạm giam hoặc Trưởng nhà tạm giữ (nếu bị cáo bị tạm giam);

+/ Ngày Tòa án nhận đơn hoặc lập biên bản kháng cáo (nếu nộp trực tiếp).

Kháng cáo quá hạn

Căn cứ Điều 335 BLTTHS 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2025 quy định:

Trường hợp người có quyền kháng cáo nộp đơn quá hạn, vẫn có thể được chấp nhận nếu có:

– Lý do bất khả kháng (thiên tai, bệnh nặng, tai nạn…); hoặc

– Trở ngại khách quan khiến họ không thể kháng cáo đúng thời hạn.

Thủ tục giải quyết kháng cáo quá hạn:

– Trong 3 ngày từ khi nhận đơn, Tòa án sơ thẩm phải chuyển hồ sơ cho Tòa phúc thẩm.

– Trong 10 ngày, Tòa phúc thẩm thành lập Hội đồng 3 Thẩm phán để xem xét.

– Phiên họp xét kháng cáo quá hạn có Kiểm sát viên Viện kiểm sát cùng cấp tham gia.

– Quyết định của Hội đồng phải nêu rõ lý do chấp nhận hoặc không chấp nhận.

– Nếu chấp nhận kháng cáo quá hạn, hồ sơ vụ án được chuyển lên cấp phúc thẩm để giải quyết theo trình tự chung.

Như vậy, quyền kháng cáo có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong tố tụng hình sự, thể hiện tính dân chủ, công bằng của pháp luật Việt Nam. Quyền kháng cáo bảo đảm tính khách quan và đúng đắn của việc xét xử. Thông qua việc xem xét lại bản án, Tòa án cấp phúc thẩm có thể phát hiện và khắc phục những sai sót trong việc đánh giá chứng cứ, áp dụng pháp luật hoặc xác định tình tiết vụ án. Bên cạnh đó, kháng cáo còn là biểu hiện của quyền con người trong lĩnh vực tư pháp hình sự, bảo đảm mọi cá nhân đều có cơ hội được xét xử công bằng và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.