Tội phạm kinh tế là gì?
Hiện nay, Bộ luật Hình sự và các văn bản hướng dẫn chưa có định nghĩa cụ thể về tội phạm kinh tế. Tuy nhiên dựa theo định nghĩa tội phạm được quy định tại Điều 8 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2025) thì có thể hiểu như sau: Tội phạm kinh tế là những hành vi xâm phạm đến trật tự quản lý kinh tế của Nhà nước, gây thiệt hại cho ngân sách, doanh nghiệp và xã hội, được quy định trong Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung 2025.
Các hành vi này thường xuất phát từ mục đích vụ lợi, lợi dụng chức vụ, quyền hạn hoặc sơ hở trong quản lý tài chính, thuế, đầu tư, nhằm thu lợi bất chính cho cá nhân hoặc tổ chức.
Theo Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung 2025 tội phạm kinh tế được xử lý đối với cả cá nhân và pháp nhân thương mại, thể hiện xu hướng tăng cường trách nhiệm pháp lý của doanh nghiệp trong hoạt động kinh tế.
Dưới đây là các nhóm tội phạm kinh tế thường gặp, có nguy cơ cao xảy ra trong môi trường doanh nghiệp và cơ quan nhà nước:
Tội tham ô tài sản (Điều 353 BLHS)
Tội tham ô tài sản là hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn để chiếm đoạt tài sản mà mình có trách nhiệm quản lý, trị giá từ 2 triệu đồng trở lên, hoặc dưới 2 triệu nhưng đã bị kỷ luật hay kết án về tội tham nhũng mà còn vi phạm.
Khung hình phạt
– Mức phạt: Phạt tù từ 2 đến 7 năm.
– Tăng nặng từ 7 – 15 năm nếu có một trong các tình tiết:
+/ Có tổ chức;
+/ Dùng thủ đoạn xảo quyệt, nguy hiểm;
+/ Phạm tội 2 lần trở lên;
+/ Chiếm đoạt 100 – dưới 500 triệu đồng;
+/ Chiếm đoạt tiền, tài sản phục vụ mục tiêu an sinh, từ thiện, quỹ dự phòng;
+/ Gây thiệt hại 1 – dưới 3 tỷ đồng;
+/ Ảnh hưởng xấu đến đời sống cán bộ, công chức.
– Rất nghiêm trọng từ 15 – 20 năm:
+/ Chiếm đoạt 500 triệu – dưới 1 tỷ đồng;
+/ Gây thiệt hại 3 – dưới 5 tỷ đồng;
+/ Ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự;
+/ Làm doanh nghiệp hoặc tổ chức khác phá sản hoặc ngừng hoạt động.
– Đặc biệt nghiêm trọng:
+/ Tù 20 năm, tù chung thân hoặc tử hình nếu:
+/ Chiếm đoạt từ 1 tỷ đồng trở lên;
+/ Gây thiệt hại từ 5 tỷ đồng trở lên.
Hình phạt bổ sung
+/ Cấm đảm nhiệm chức vụ 1 – 5 năm;
+/ Phạt tiền 30 – 100 triệu đồng;
+/ Tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.
Lưu ý: Người có chức vụ trong doanh nghiệp ngoài Nhà nước phạm tội tham ô cũng bị xử lý theo điều luật này.
Tội trốn thuế (Điều 200 BLHS)
Tội trốn thuế là hành vi gian dối hoặc cố ý không thực hiện nghĩa vụ thuế, nhằm giảm số thuế phải nộp hoặc không nộp thuế, với số tiền từ 100 triệu đồng trở lên, hoặc dưới 100 triệu nhưng đã bị xử phạt hành chính hay kết án về hành vi này mà còn vi phạm.
Các hành vi được coi là trốn thuế
+/ Không nộp hồ sơ đăng ký, hồ sơ khai thuế; nộp chậm trên 90 ngày.
+/ Không ghi chép doanh thu, thu nhập trong sổ kế toán.
+/ Không xuất hóa đơn hoặc ghi giá bán thấp hơn thực tế.
+/ Sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp để kê khai sai số thuế.
+ Khai sai hàng hóa xuất nhập khẩu hoặc không khai bổ sung.
+/ Cố ý không kê khai, kê khai sai đối với hàng hóa xuất nhập khẩu.
+/ Câu kết nhập khẩu hàng hóa trái phép.
+/ Dùng hàng hóa được miễn/không chịu thuế sai mục đích mà không khai báo.
Hình phạt đối với cá nhân
– Trốn thuế 100 – dưới 300 triệu đồng mức phạt tiền 100 – 500 triệu hoặc tù 3 tháng – 1 năm.
– Từ 01 – 03 năm tù đối với các trường hợp sau:
+/ Có tổ chức;
+/ Trốn thuế 300 triệu – dưới 1 tỷ;
+/ Lợi dụng chức vụ, quyền hạn;
+/ Phạm tội nhiều lần hoặc tái phạm nguy hiểm.
Tội đặc biệt nghiêm trọng:
+/ Trốn thuế từ 1 tỷ đồng trở lên mức phạt tiền 1,5 – 4,5 tỷ hoặc tù 2 – 7 năm.
– Hình phạt bổ sung:
+/ Phạt tiền 20 – 100 triệu đồng;
+/ Cấm đảm nhiệm chức vụ, hành nghề 1 – 5 năm;
+/ Có thể tịch thu tài sản.
– Hình phạt đối với pháp nhân thương mại
+/ Trốn thuế 200 – dưới 300 triệu đồng phạt tiền 300 triệu – 1 tỷ đồng.
+/ Có tổ chức hoặc trốn 300 triệu – dưới 1 tỷ đồng mức phạt 1 – 3 tỷ đồng.
+/ Trốn thuế từ 1 tỷ đồng trở lên mức phạt 3 – 10 tỷ đồng hoặc đình chỉ hoạt động 6 tháng – 3 năm.
+/ Trường hợp đặc biệt nghiêm trọng có thể đình chỉ hoạt động vĩnh viễn.
Tội rửa tiền (Điều 324 BLHS)
Tội rửa tiền là hành vi thực hiện các giao dịch, che giấu hoặc sử dụng tiền, tài sản có nguồn gốc bất hợp pháp nhằm hợp pháp hóa tài sản do phạm tội mà có, hoặc biết (hoặc có cơ sở để biết) là do người khác phạm tội mà có.
Các hành vi cấu thành tội rửa tiền
+/ Tham gia giao dịch tài chính, ngân hàng… để che giấu nguồn gốc tài sản phạm pháp.
+/ Sử dụng tiền, tài sản phạm pháp vào kinh doanh, hoạt động khác.
+/ Che giấu thông tin về nguồn gốc, quyền sở hữu, quá trình di chuyển của tài sản phạm pháp.
+/ Thực hiện các hành vi trên đối với tài sản có được từ việc chuyển đổi, chuyển nhượng tài sản phạm pháp.
Hình phạt đối với cá nhân:
– Mức phạt: Phạt tù từ 01 – 05 năm.
– Mức hình phạt từ 05 – 10 năm: Có tổ chức, lợi dụng chức vụ, phạm tội nhiều lần, chuyên nghiệp, thủ đoạn tinh vi; tài sản rửa từ 200 – dưới 500 triệu đồng; thu lợi bất chính 50 – dưới 100 triệu đồng hoặc tái phạm nguy hiểm.
– Khung đặc biệt nghiêm trọng (10 – 15 năm):
+/ Tài sản rửa từ 500 triệu đồng trở lên;
+/ Thu lợi bất chính từ 100 triệu đồng trở lên;
+/ Gây ảnh hưởng xấu đến an toàn hệ thống tài chính, tiền tệ quốc gia.
+/ Người chuẩn bị phạm tội: phạt tù 06 tháng – 03 năm.
Hình phạt đối với pháp nhân thương mại:
– Mức phạt: phạt tiền 1 – 5 tỷ đồng.
+/ Tăng nặng: (có tổ chức, tái phạm, chuyên nghiệp…) mức phạt 5 – 10 tỷ đồng.
+/ Đặc biệt nghiêm trọng: → 10 – 20 tỷ đồng hoặc đình chỉ hoạt động 1 – 3 năm.
+/ Trường hợp đặc biệt theo Điều 79: đình chỉ hoạt động vĩnh viễn.
Hình phạt theo quy định tại Bộ luật Hình sự sửa đổi năm 2025
Theo Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi bổ sung 2025, mức phạt đối với tội phạm kinh tế được siết chặt hơn so với các quy định trước đây, nhằm răn đe và bảo đảm tính minh bạch trong hoạt động kinh doanh.
Các hình phạt áp dụng bao gồm:
– Phạt tiền (đối với cá nhân và pháp nhân thương mại);
– Cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù (tùy theo mức độ vi phạm và thiệt hại gây ra);
– Đình chỉ hoạt động kinh doanh, tước giấy phép (đối với doanh nghiệp vi phạm nghiêm trọng);
– Tịch thu tài sản, buộc nộp lại khoản thu lợi bất chính, và công khai bản án trên phương tiện thông tin đại chúng.
Đặc biệt, pháp nhân thương mại có thể bị đình chỉ hoạt động vĩnh viễn nếu phạm tội vì mục đích trục lợi, gây hậu quả nghiêm trọng cho xã hội.
Để không vô tình rơi vào “vòng xoáy pháp lý”, doanh nghiệp cần chủ động thiết lập cơ chế kiểm soát nội bộ và tuân thủ quy định pháp luật. Một số giải pháp cụ thể gồm:
– Xây dựng bộ quy tắc đạo đức kinh doanh và quy trình minh bạch trong ký kết, kế toán, thuế;
– Đào tạo nhân sự về nhận diện và phòng tránh hành vi vi phạm hình sự trong hoạt động tài chính;
– Thực hiện kiểm toán định kỳ, rà soát giao dịch và hợp đồng để phát hiện bất thường;
– Tham vấn luật sư hoặc chuyên gia pháp lý trong các giao dịch có yếu tố rủi ro;
– Công khai, minh bạch báo cáo tài chính, thực hiện đúng nghĩa vụ thuế và quy định của Nhà nước.
Việc phòng ngừa tội phạm kinh tế không chỉ giúp doanh nghiệp bảo vệ uy tín, mà còn góp phần xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh và bền vững.
Để tìm hiểu thêm các quy định khác có liên quan trong lĩnh vực hình sự, đề nghị Quý khách tham khảo các bài viết khác tại đây.
Hoặc liên hệ với Luật Duy Hưng bằng một trong các hình thức sau để được Tư Vấn Luật Miễn Phí.
- VPGD Hà Nội: Số 181-183, phố Nguyễn Cảnh Dị, KĐT Đại Kim - Định Công, phường Định Công, Tp.Hà Nội. (Xem đường đi)
- Chi nhánh Hà Nam: Tổ dân phố Thịnh Đại, phường Lê Hồ, tỉnh Ninh Bình (Xem đường đi)
- Hotline (Zalo) tư vấn: 0964653879 – Zalo: Luật Duy Hưng - Email: luatduyhung@gmail.com
- Mời Quý vị theo dõi Luật Duy Hưng tại đây:
- Cam kết cung cấp dịch vụ "Tận Tâm - Uy Tín - Hiệu Quả"
