Trưng cầu giám định hình sự là gì?

Trưng cầu giám định hình sự là việc cơ quan tiến hành tố tụng yêu cầu người giám định hoặc tổ chức giám định tư pháp thực hiện việc giám định nhằm xác định các vấn đề chuyên môn phục vụ giải quyết vụ án hình sự. Kết luận giám định là một trong những nguồn chứng cứ quan trọng trong tố tụng hình sự.

Khi nào cần trưng cầu giám định hình sự?

Căn cứ Điều 206 Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2015 quy định các trường hợp bắt buộc phải trưng cầu giám định:

“1. Tình trạng tâm thần của người bị buộc tội khi có sự nghi ngờ về năng lực trách nhiệm hình sự của họ; tình trạng tâm thần của người làm chứng hoặc bị hại khi có sự nghi ngờ về khả năng nhận thức, khả năng khai báo đúng đắn về những tình tiết của vụ án;

2. Tuổi của bị can, bị cáo, bị hại nếu việc đó có ý nghĩa đối với việc giải quyết vụ án và không có tài liệu để xác định chính xác tuổi của họ hoặc có nghi ngờ về tính xác thực của những tài liệu đó;

3. Nguyên nhân chết người;

4. Tính chất thương tích, mức độ tổn hại sức khỏe hoặc khả năng lao động;

5. Chất ma túy, vũ khí quân dụng, vật liệu nổ, chất cháy, chất độc, chất phóng xạ, tiền giả, vàng, bạc, kim khí quý, đá quý, đồ cổ;

6. Mức độ ô nhiễm môi trường”.

Bên cạnh quyền trưng cầu giám định của cơ quan tiến hành tố tụng, pháp luật cũng ghi nhận quyền yêu cầu giám định của đương sự hoặc người đại diện hợp pháp nhằm bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của mình. Theo quy định của pháp luật, đương sự hoặc người đại diện của họ có quyền đề nghị cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng trưng cầu giám định đối với những vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

– Nội dung của quyết định trưng cầu giám định

Quyết định trưng cầu giám định phải thể hiện đầy đủ các nội dung quan trọng nhằm đảm bảo tính pháp lý và tính minh bạch, bao gồm:

+/ Tên cơ quan trưng cầu giám định và người có thẩm quyền thực hiện

+/ Tên tổ chức hoặc cá nhân được trưng cầu giám định

+/ Đối tượng cần giám định và đặc điểm cụ thể

+/ Tài liệu liên quan hoặc mẫu so sánh (nếu có)

+/ Nội dung yêu cầu giám định

+/ Thời gian trưng cầu và thời hạn trả kết luận giám định  Việc quy định chi tiết nội dung này giúp quá trình giám định được thực hiện chính xác, tránh sai sót hoặc thiếu thông tin.

– Thời hạn gửi quyết định trưng cầu giám định

Trong thời hạn 24 giờ kể từ khi ra quyết định trưng cầu giám định, cơ quan trưng cầu giám định phải giao hoặc gửi quyết định trưng cầu giám định, hồ sơ, đối tượng trưng cầu giám định cho tổ chức, cá nhân thực hiện giám định; gửi quyết định trưng cầu giám định cho Viện kiểm sát có thẩm quyền thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra.

Ý nghĩa của trưng cầu giám định hình sự

Trưng cầu giám định hình sự đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình giải quyết vụ án hình sự. Không chỉ là một hoạt động mang tính chuyên môn, việc trưng cầu giám định còn góp phần đảm bảo tính khách quan, chính xác và công bằng của toàn bộ quá trình tố tụng.

– Làm rõ sự thật khách quan của vụ án

Một trong những mục tiêu quan trọng nhất của tố tụng hình sự là xác định sự thật khách quan của vụ án. Tuy nhiên, nhiều tình tiết liên quan đến yếu tố chuyên môn như y học, sinh học, kỹ thuật… vượt quá khả năng đánh giá của cơ quan tiến hành tố tụng.

Việc trưng cầu giám định hình sự giúp:

+/ Xác định chính xác nguyên nhân, cơ chế xảy ra hành vi phạm tội

+/ Làm rõ các dấu vết, chứng cứ mang tính khoa học

+/ Cung cấp căn cứ khách quan để chứng minh sự thật

– Hỗ trợ xác định đúng tội danh và mức độ phạm tội: Trong nhiều vụ án, kết luận giám định là căn cứ trực tiếp để xác định tội danh và khung hình phạt.

Trưng cầu giám định hình sự giúp:

+/ Xác định chính xác tỷ lệ thương tích trong các vụ cố ý gây thương tích

+/ Xác định loại và khối lượng chất ma túy trong các vụ án ma túy

+/ Đánh giá tình trạng tâm thần của bị can, bị cáo

Đây là cơ sở quan trọng để cơ quan tiến hành tố tụng áp dụng đúng quy định pháp luật, tránh định sai tội danh.

– Góp phần tránh oan sai và bỏ lọt tội phạm

Một nguyên tắc cốt lõi của tố tụng hình sự là không làm oan người vô tội và không bỏ lọt tội phạm.

Trưng cầu giám định hình sự đóng vai trò quan trọng trong việc:

+/ Loại bỏ các nghi ngờ không có căn cứ khoa học

+/ Phát hiện những tình tiết quan trọng mà điều tra thông thường có thể bỏ sót

+/ Xác định chính xác người thực hiện hành vi phạm tội

Ví dụ: Giám định ADN có thể giúp xác định đúng thủ phạm hoặc minh oan cho người bị buộc tội. Nhờ vậy, giảm thiểu tối đa nguy cơ sai lệch trong quá trình giải quyết vụ án.

– Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên

Trưng cầu giám định hình sự không chỉ phục vụ cơ quan tiến hành tố tụng mà còn là công cụ quan trọng để bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan.Cụ thể:

+ Đối với bị can, bị cáo: giúp chứng minh tình tiết gỡ tội hoặc giảm nhẹ trách nhiệm

+ Đối với người bị hại: là căn cứ xác định thiệt hại và yêu cầu bồi thường

Trưng cầu giám định hình sự là công cụ không thể thiếu trong tố tụng hình sự hiện đại. Việc hiểu rõ ý nghĩa của hoạt động này không chỉ giúp cơ quan tiến hành tố tụng giải quyết vụ án chính xác mà còn góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên, đảm bảo công lý được thực thi một cách khách quan và toàn diện.

---

Để tìm hiểu thêm các quy định khác có liên quan trong lĩnh vực hình sự, Quý khách tham khảo các bài viết khác tại đây.